ხარება და გოგია - კახელი ტერორისტები და უცნობი დეტალები

 

თენგიზ სიმაშვილი

 

 

kaxeli

ტერორისტები da უცნობი დეტალები

 

(აქვსენტი სიდამონიძე, ხარება და გოგია, ზალიკო სვიმონიშვილი და სხვები)

 

Tbilisi

2020

რეdaქტორი

 

ალექსანდრე მოსიაშვილი

ისტორიის დოქტორი

 

რეცენზენტები

 

ზაურ გუმაშვილი

ისტორიის დოქტორი

 

თეიმურაზ ახალმოსულიშვილი

ისტორიის დოქტორი

 

 

 

 

 

 ხარება და გოგია - კახელი ტერორისტები და უცნობი დეტალები / წიგნი

https://saba.com.ge/books/details/17925

ამ მასალებით გადაღებული ფილმი შეიძალება ნახოთ აქ:

 ხარება და გოგია (უცნობი დეტალები) / დოკუმენტური ფილმი

 https://www.youtube.com/watch?v=n__lYb23AfQ&t=29s

 

 

 

 

 

 

 

თბილისი, ალ. ყაზბეგის გამზ., #47

ტელ. 239-15-22

E-mail: meridiani777@gmail.com

ISBN 000-0000-00-000-0

 

 

 

 

 

 

 

madlobas vuxdi

saqarTvelos erovnuli arqivis,

kaxeTis regionaluri arqivis,

saqarTvelos Sinagan saqmeTa saministros arqivis,

da Telavis istoriuli muzeumis

TanamSromlebs gaweuli daxmarebisaTvis!

 

 

gansakuTrebuli madloba naTia meTodiSvilს!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Si­na­ar­si

 

winaTqma ..

 

შესავალი ….

 

,,ხარება და გოგიას“ ,,პარტიზანული რაზმი“ ……

 

,,xareba da gogias” dajgufebis wevrebi da

 ტერორისტული თავდასხმebi …

 

კახელი ,,წითელ რაზმელების“ TurqeTSi gagzavnis istoria………

 

 

ზალიკo სვიმონიშვილის მკვლელობა TbilisSi  ……….

 

 

,,ხარება და გოგიას“ დაჯგუფების wevrebis daxocva maWarulas xeobaSi………..

 

 

,,xareba da gogias” dajgufebis gadarCenili wevrebis  dasasruli……….

 

dokumentebi da masalebi…………..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

winaTqma

 

    Cemi kvleviTi saqmianobis dasawyisSi, 1905 wlis revoluciis peripetiebis SeswavliT sakmaod viyavi dainteresebuli. uamravi dokumenti moviZie, sadac aRmosavleT saqarTvelos, kerZod - Telavis, siRnaRis, TianeTis mazrebSi moqmedi ,,wiTel razmelebis”, Tu teroristebis Sesaxeb Zalian saintereso informaciaa daculi. wlebis ganmavlobaSi უშედეგოდ vcdilobdi, rom am Temaze calke gamokvleva gamomeca, Tumca dRemde ver movaxerxe sxvadasxva subieqturi Tu obieqturi mizezebis gamo, Cems mier moZiebuli saarqivo masalebis srulad gamomzeureba.

   am ramodenime wlis win, Sinagan saqmeTa saministros arqivis axlgazrda da perspeqtiulma reJisorma mixeil berinaSvilma, Cems mier moZiebuli masalebis mixedviT gadaiRo dokumenturi filmi ,,xareბა და გოგია’’ (უცნობი დეტალები). filmSi saarqivo masalebze dayrdnobiT damocemulia kaxeTSi moqmedi yvelaze cnobili teroristebis da yaCaRebis realuri istoria. aqve მინდა აღვნიშნო, რომ მასალების გარკვეული ნაწილი ასევე gamoviyene ჩემს რამოდენიმე კვლევაშიc, romelebic garkveuli wlebis win iqna gamoqveynebuli.

     შესაბამისად, ამ naSromSi გთავაზობთ, როგორც ადრეულ, ასევე ბოლო პერიოდში, ჩემს მიერ მოძიებული მასალების mcire nawilis ანალიზს. საქმე იმაშია, რომ დოკუმენტები და მასალები, სადაც ასახულია კახეთში მოქმედი ტერორისტების ცხოვრება და საქმიანობა საკმაოდ ბევრია. თუმცა, იმის გამო, რომ ერთის მხრივ, მასალების მოძიება და მეორეს მხრივ, კი მოცულობით დიდი ნაშრომების გამოქვეყნება, საკმაოდ მსხვილ ფინანსურ დანახარჯებთანაა დაკავშირებული, იძულებული ვარ შედარებით მოკრძალებული, მცირე zomis კვლევiTi naSromi შევთავაზო მკითხველს.

     dReisaTvis uamravi samecniero, Tu literaturuli naSromi arsebobs, sadac ganxilulia 1905 wlis revoluciasTan dakavSirebuli sxvadasxva Tematika. maTi CamoTvla TiTqmis SeuZlebelia, magram dainteresebul mkiTxvels SeuZlia isini moiZios, rogorc Cveulebriv, aseve onlain-biblioTekebSi.

     aRniSnul naSromSi, ki mkiTxvels vTavazob garkveulwilad TiTqmis ukvlev masalebs da dokumentebs, romlebic moviZie saqarTvelos erovnuli arqivis, kaxeTis regionaluri arqivis, saqarTvelos Sinagan saqmeTa saministros arqivis da Telavis istoriuli muzeumis fondebSi.

    იმედი მაქვს naSromSi ასახული დოკუმენტები და მასალები საინტერესო იქნება, როგორც სპეციალისტების, ასევე ამ საკითხებით დაინტერესებული პირებისათვის.

 

 

 

 

შესავალი

     

       1905 წლის რევოლუციის dawyebas, saqarTvelos mTel teritoriaze da maT Soris Telavis, TianeTis da siRnaRis mazrebSi revoluciuri moZraobis gaZliereba mohyva.

     ამ პერიოდში, swored Telavis mazra da qalaqi Telavi iTvleboda revolucionerebis gansakuTrebuli gaaqtiurebis adgilad. amaze metyvelebs მეფის ხელისუფლების წარმომადგენლებიs Sexeduleba, rom 1905-1906 wlebSi, ქალაქი თელავი ,,რევოლუციური მთავრობის’’ მმართველობაში იმყოფებოდა და ადგილობრივი ადმინისტრაციისგან უპატრონოდ იყო მიტოვებული. (1)

      masalebis mixedviT, am dros sxva partiebTan SedarebiT TelavSi da Telavis mazraSi gansakuTrebiT aqtiurobdnen e.w. ,,ჯგუფისტები’’.(2) ,,jgufistebi” სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ბოლშევიკur frTasTan dakavSirebuli pirebi iyvnen. isini ZiriTadad teoristul aqtebs Cadiodnen da eweodnen fulis gamoZalvas sxvadasxva gziT, maT Soris eqspropriaciebis meSveobiT.(3)

     Cems mier moZiebuli masalebidan gansakuTrebiT sainteresoa, e.w. ,,თელავის რაიონის ძველი რევოლუციონერების თათბირის ოქმი“, romelic 1935 წლის 22 სექტემბრითაა დათარიღებული. oqmis mixedviT ამ სხდომას თელავიდან და თელავის რაიონიდან ოთხმოცდათხუთმეტი (95) ადამიანი დასწრებია. საინტერესოა თათბირზე არჩეული პრეზიდიუმის წევრების ჩამონათვალი: ,,1. ვანო ალიხანაშვილი (ხუნხუზა, გურული) 2. გიორგი ხელაშვილი 3. არშაკა არუთინოვი 4. ფიდო მსუქნიშვილი 5. ვანო ღვინიაშვილი 6. მათე ისაკოვი (წითელი) 7. ანი ჯავახიშვილი’’.(4)

aqvea am adamianebis mier Sedgenili სიები, sadac CamoTvlilia maTi azriT, 1905- წლის რევოლუციის periodSi moqmedi რევოლუციონერები და ჯაშუშები Tეlავის მაზრაში. erT-erT dokumentSi saTauriT - ,,დახოცილი რევოლუციონერები’’ ვკითხულoბთ:

1.         გიორგი აივაზაშვილი

2.         აქვსენტი სიდამონiძე

3.         მიხა კიკნაძე

4.         ეფრემა ახპეტელოვი

5.         ორი გურული - ძიძიგური და მისი ამხანაგი

6.         მიხა ლაჩაშვილი

7.         ლევან ბაბუხაძე

8.         ვანო მეღვინეTუხუცესი

9.         მიშა ჟღენტი - მენშევიკი

10.       დათა ბურჭულაძე - მენშევიკი

11.        სeრგო დანდუროვი

12.       მელქო აჯმამუდოვი - მენSევiკი

13.        ფირუზა გაგნiძე

14.       ბაგრატა სტეფანოვი - მენშევიკი

15.       ვამო მოსიაშვილი - კომუნისტი

16.       ნიკო ღვინიაშვილი

17.       ტატიანა ლეკიSვილი

18.       მიხა ამონაშვილი

19.       სანდრო სიმონოვი

20.       ბურდანა იაგოროვი - კომუნისტი

21.       დათიკო მოსიაშვილი

22.       სიკო მეზვრიშვილი

23.       იოსებ ედიშერიძე

24.       ვიქტორ ბრეგვაძე

25.       ისაკ აბულაძე

26.       ილიკო ყაზახაშვილი

27.       ანტონ ყაზახაშვილი

28.       კოტე ყაზახაშვილი

29.       კოტე ლოლაძე - მენშევიკი

30.       გიორგი ვაშაყმაძე - მენშევიკი

31.        ირაკლი გამყრელიძე

32.       ლევანა ზამუკაშვილი

33.        გიო ძულიაშვილი - ანარქისტი

34.       ნასყიდა Tანდილაშვილი - მენშევიკი

35.       ვანო კოლელიშვილი - ანარქისტი

Saarqivo saqmeSi am dokuments mosdevs pirTa CamonaTvali saTauriT ,,ხარებას რაზმი’’ (igulisxmeba xareba jibuti – T.s.):

1.         აქვსენტი სიდამონიძე

2.         ხარება ჯიბუტი, ლეკი

3.         გოgია კენკიშვილი

4.         ილო ბებურიშვილი

5.         ნიკო ბeჟუაშვილი

6.         ლევან კოკილაშvილი

7.         ვასო ლამისყანელი

8.         მიხა ბუზალაძე

9.         გიო მახნიაშvილი (უტრუხუნე)

10.       გიგო სესიკაშvილი

 

am sias mosdevs dokumenti saTauriT - ,,ზალიკოს რაზმი’’ (igulisxmeba zaliko svimoniSvili – T.s.):

1.         ზალიკო სvიმონიშვილი

2.         სანდრო ყაველაშvილი

3.         გიგო სესიკაშვილი (ზამბილას ბიჭი)

4.         გიგა სესიაშვილი

5.         ჩიტო წიქარაძე

6.         ჟორჟიკა ბერძენიშვილი

7.         ილო ფირანიშვილი

8.         გიგო სტეფანოვი

9.         ნიკა კასრაძე

         dokumentSi ki saTauriT - ,,რევოლუციონურ მოძრაობაშi დახოცილი ჯაშუSების სია“ weria:

,,მოკლულია წინანდლის ბოქაული აპუშკინი ქ. თელავში აქვსენტი სიდამონიძის მიერ 1906 წელს;

მოკლულია უფროსი პოლიციელი დარჩო ამირგულაშვილი ,,ყვავი“ მიხა კიკნაძiს მიერ 1906 წელი;

მოკლულია ჯაშუში ჯოხარიძე არშაკა არუთინოვის მიერ 1907 წელს;

მოკლულია მთავრობის მამასახლისი ნაცვლიშვილი ეფრემ ახპეტელოვის მიერ 1907 წელს;

მოკლულია ჯაშუში გრიქულა ასლამაზოვი ხარება ჯიბუტის მიერ 1907 წელს;

მოკლულია სამხედრო პირი გაaზი 1906 წელს აქვსენტი სიდამონიძის მიერ:

მოკლულია ჯაშუში მიქაძე სტამბის გაცემაზე ხარება ჯიბუტის და სანდრო გოგიაშვილის  მიერ;

მოკლულია ჯაშუში ტერტერაშვილი გრიშა … და სანდრო კალესნიკის მიერ 1907 წელს;

მოკლულია დიასამიძე ბესო და ტარიელ ფეიქრიშვილი აბრია ძამუკაშვილის მიერ 1907 წელს;

მოკლულია სულხან ვახვახოვი ზ. სვიმონიშვილის, სუხიტაშვილის და არშაკა ბეგიაs ბიჭის მიერ 1908 წელს;

მოკლულია პოლიციელი კაპანაძე ლევანა ზამუკაშვილის და მიხა კვინიწის ბიჭის მიერ 1908 წელს;

მოკლულია შაქრო ლაზვიაშვილი(პოლიციელი) ხარება ჯიბუტის მიერ 1908 წელს;

მოკლულია კარაპეტა გრიქუროვი ჯაშუშობაში ეფრემ არუთინოვის და ალექსი ოგანეზოვის მიერ 1909 წელს;

მოკლულია იოსებ ლაფაური პოლიციელი გასული რაზმიდან სანდრო ყაველაშვილის(ძია) მიერ 1910 წელს;

მოკლულია პოლიციელი ჯაშუში გიორგი ტატანძე ხარება ჯიბუტის.... არშაკა ბეგიას ბიიჭის მიერ 1907 წელს;

მოკლულია ვანო ზატიკაშვილი ზალიკოს მიერ შურისძიების, ნინო ნიკას  ასული მესხიშვილი 1908 წელს შალაურის ბოლოში’’.

      am dokumentis Semdeg Seმდეგ მოდის სია im pirebis, ვისაც უარი უთხრეს რევოლუციონერთა სიაში Caweraze. rogorc masalaSia aRniSnuli - ,,რევოლუციონურ sახელწოდების“ miniWebaze. am ase vTqvaT, ,,uaryofil” revolucionerebSi xareba ჯიბუტიs Zma სიმონ jibuti და ვანო პაატაშვილიც არიან dasaxelebuli.(5)

       rogorc Cans, am periodSi, 1934 welia, provinciebSi jer kidev ar iyo misuli sabWoTa xelisuflebis direqtiva, rom bolSevikuri partiis ,,saxelovan” teororistul da eqspropriaciul warsulze saubriT Tavi SeekavebinaT da am kuTxiT aq sakmaod ,,saintereso’’ informaciebs vkiTxulobT. zemomoyvanil dokumentSi სხვადასხვა საკითხებთან ერთად, 1905-1907 wlebis რევოლუციის დროს მოქმედი თელავის mazris სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის adgilobrivi organizaciis - ,,წითელი რაზმის“ მიერ ჩადენილი ტერორისტული და ექსპროპრიაციული აქტების შესახებაცაა საუბარი. აm masalaSi სათაურით ,,ტერორისტული აქტები“ ვკითხულობთ: ,,წინანდლის მამულში გაგზავნილ იქნა ასი ათასი (100 000) მანეთი. ეს უკვე იცოდა რაზმმა. რაზმელები ექვსი (6) კაცით შემდგარი ,,ხუნხუზას’’ მეთაურობით გაემგზავრნენ წინანდლის მიმართულებით და ნასომხრის ბოგირთან, როდესაც ფოსტის ტროიკა მიუახლოვდა ბოგირს და კაზაკების ასეული 100 ნაბიჯის მანძილზე მისდევდა ატყდა სროლა. დაჭრილ იქნენ ტროიკის ცხენები და ფული მთლიანად გატაცებულ იქნა ხარებას და ყაველაშვილის მიერ, კაზაკებთან სროლის დროს დაიჭრა ოფიცერი, ხუნხუზა და ა. არუთინოვი. ოთხმა რაზმელმა სროლით შეაფარა თავი ტყეს. ფული ათი ათასი (10 000) მანეთი გადატანილ იქნა რუისპირში ამხ. მ. ჟღენტის ოჯახში, ხოლო დანარჩენი ორი ფულის ჩანთა, რომელიც დალუქული იყო უნდა ყოფილიყო სამასი ათასი (300 000) მანეთი მიიტანეს სერგო დანდუროვთან, რომელმაც განაცხადა, რომ მხოლოდ აღმოჩნდა ოთხმოცდაექვსი(86000) ათასი მანეთი, დანარჩენი ორას თოთხმეტი (214000) მანეთი უკვალოდ დაიკარგა’’.(6)

      ფულის გატაცების, ანუ ექსპროპრიაციის ამ ფაქტს ამავე საარქივოს საქმეშვი დაცულ 1930-იან წლებში დაწერილ ავტობიოგრაფიაში, aseve Telavis istoriul muzeumSi(7) dacul sxvadasxva dros daweril mogonebebSi exeba, ქალაქ თელავის მკვიდრი ,,ძველი ტერორისტი“ metsaxelad ,,begias biWi” - არშაკა არუთინოვი. erTgan igi wers - ,,ვანო ალიხანაშვილის მეთაურობით წავედით ფოსტაზე დასაცემად. დავუხვდით კისისხევის ბოლოზე და გავიტაცეთ ფოსტა. ესენი ვიყავით: ალიხანაშვილი ვანო, ძია ყაველაშვილი, არშაკა არუთინოვი - თვით მე, გიო ძულიაშვილი, ნიკო ღვინიაშვილი, ვანო ავაქოვი, მიშა ჟღენტი, ერთი პირი მეტსახელით პროლეტარი’’.(8)

            zemomoyvanil masalebs srulad adasturebs saqarTvelos centralur istoriul arqivSi, aseve Sinagan saqmeTa saministros e.w. partiul arqivSi daculi masalebi, romlis mixedviT 1905-1910-ian წლებში kaxeTSi აქტიურად მოქმედებდნენ ე.წ. ,,წითელი რაზმები“. isini რომლებიც იყვნენ  სხვადასხვა რევოლუციური პარტიის მათ შორის, სოციალ-დემოკრატების გავლენის ქვეშ და ZiriTadad ეწეოდნენ ტერორისტულ და ექსპროპრიაციულ საქმიანობას. dokumentebma Semogvinaxa im dros კახეთში მოქმედი ცნობილი ,,წითელ რაზმელები“ იყვნენ: ხარება ჯიბუტი, გოგია კენკიშვილი, სოლკა ბიწკინაშვილი, აქვსენტი სიდამონიძე, ზალიკო სვიმონიშვილი, გიორგი ბერძენიშვილი(,,ჟორჟიკა“), გიორგი მახნიაშვილი(,,უტრუხუნე“), ვანო მაისურაძე(,,ტურა“), კოტე გურგენიშვილი და სხვები.

         masalebis mixedviT, maT Soris gansakuTrebiT gamoirCeoda aqvsenti sidamoniZe, romelic faqtobrivad iyo Telavis mazraSi revolucionerebis mier dawyebuli teroris sulisCamdgmeli. არშაკა არუთინოვი mas თელავis mazraSi შექმნილი პირველი ,,წითელი რაზმის’’ მეთაუradac mოიხსენიებს - ,,1905 წელს ხაშმიდან ჩამოვიდა ვანო ალიხანაშვილი, რომელმაც უფრო დაამკვიდრა რაზმის მეთაურობა. რაზმის მეთაურად ითვლებოდნენ ვანო ალიხანაშვილი და აქვსენტი სიდამონოვი’’.(9) არშაკა არუთინოვი asaxelebs ramodenime ტერორისტულ აქტს, რომლის განხორციელებაშიც იგი უშუალოდ მონაწილეობდა. მისი სიტყვებით, აქვსენტი სიდამონიძესთან ერთად წინანდლის პრისტავ აპუშკინის მკვლელობა ჩაიდინა: ,,1905 წელს გადაწყდა წინანდლის პრისტავის მოკვლა, რომელიც აწუხებდა გლეხებს... გაგვაგზავნეს მოსაკლავად მე და აქვსენტი, რომელიც შემოგხვდა ნადიკვრის გზაზე პატარა ეკლესიასთან (es eklesia dRes aRar arsebobs, igi TelavSi e.w. monadireTa kavSiris adgilze idga. daangries 1923 wels – T.s.) თავის ქალიშვილთან ერთად და ესროლა აქვსენტიმ და მოარტყა... ეს იარაღი, რომლითაც მოვკალით ჩავაბარეთ დათა ნიკოს ძე ბურჭულაძეს’’.(10)

     Cems mier moZiebuli ვერა სიდამონიძის, სავარაუდოდ, აქვსენტი sidamoniZis დის დღემდე გამოუქვეყნებელი მოგონების მიხედვით, რომელიც ახალი და უახლესი ისტორიის არქივის ფონდებშია დაცული, მითითებულია, რომ misma Zmam 1904 წელს დაიწყო არალეგალური მუშოbა. ვერა სიდამონიძec adasturebs, rom თელავში პირველი ,,წითელი რაზმი’’ swored აქვსენტი sidamoniZem ჩამოაყალიბა - ,,აქვსენტიმ 1905 წელს კობასი(igulisxmeba ioseb juRaSvili – T.s.) და ვანო ალიხანაშვილის დავალებით შეადგინა წითელი რაზმი.... 1907 wels wavida terorze, მოკლა ბოქაული აპუშკინი, ოფიცერი გააზი’’.(11)

           Zalian sainteresoa, Telavis muzeumSi daculi, Telaveli ramana uTmeliZis mogoneba, romelic 1965 wels dauweria. masSi vkiTxulobT - ,,mogaxsenebT rom 1905 wels Telavidan gaiwvies samxedro begaris mosaxdelad aqvsenti sidamoniZe, Saqro uTmeliZe da sandala mixas Ze jimuxaZe. rodesac 1905 welSi javSnosani ,,potiomkini” ajanyda da brZola gamoucxada jarebs, amave dros mxari dauWires sevastopolis qveiTma jarmac, magram ajanyeba maleve Caaqres, maSin aqvsenti sidamoniZe da Saqro uTmeliZe gamoiqcnen da TelavSi Camovidnen’’.

      amave masalebSi daculia Telaveli koxta xucievis mogoneba, romelSic igi  aqvsenti sidamoziZes ase axasiaTebda - ,,aqvsenti sxlarti, mardi, tanadi da uSiSari axalgazrda iyo. dilidan saRamomde ramodenimejer icvlida tanisamoss rom ar ecnoT. aqvsentim partiis davalebiT mohkla pristavi apuxtini(unda iyos apuSkini – T.s.), patara eklesiasTan. patara eklesia iyo iq sadac amJamad suraTebis galereiaa. (saubaria dRevandeli e.w. monkavSiris Senobaze – T.s.) meore dRes xalxma apuxtins leqsi gamouTqva. erti kupleti dResac magondeba: papa, papa, Cavo papa, apuxtini tyviam ylapa’’. (12)

     cnobili Telaveli sazigado moRvawis, ივანე პაატაშვილის მოგონებaSi, romelic daculia Sinagan saqmeTa saministros e.w. partiul arqivSi, aqvsenti sidamoniZis mier ოფიცერ გააზის მკვლელობა ასეა აღწერილი: ,,1905 წელს საჭირო იყო ჯარში მუშაობა. თელავში იდგა ბაშკადიკლარის რეზერვნი პოლკი.... პოლკში გაჩნდა შავრაზმელთა ჯგუფი ოფიცრების გააზის და პაულის მეთაურობით... გადაწყდა შავრაზმელი ოფიცრების გააზის და პაულის მოკვლა. ტერორისტთა ჯგუფში მონაწილეობას იღებდა აქვსენტი სიდამონიძე, ჩემი კარგი მეგობარი. დამავალა დამენახვებინა ეს ოფიცრები და გადმომცა რა მიზნისთვის უნდოდა ეს. ესენი ხანდახან თელავის კლუბიდან ყაზარმაში მიდიოდნენ ღამე და გზაში უნდა მოეხდინათ ტერაქტი. 13 აგვისტოს 1906 წელს, როცა ეს ორი ოფიცერი, რომლებიც რუსულ წარმოდგენას უნდა დასწრებოდნენ უკან ბრუნდებოდნენ, მათ თეთრიანის ზემოთ უნდა დასხმოდნენ თავს. მოხდა ისე, რომ ეს ორი ოფიცერი წინ მიდიოდა 5-6 მეტრის მანძილზე. მე და ჩემი ორი დით უკან. ჩვენი ეზოს კარების წინ მოხდა თავდასხმა კუთხიდან. მისცეს ზალპი და გაიქცნენ. საპასუხოდ ამ ორმა ოფიცერმა ჩვენ დაგვიწყო სროლა. ერთი და თამარა ბარნოვისა (ქმარშვილიანი) მომიკლეს. მეორე, ქეთევანი მძიმედ ორივე ფეხებში დაჭრეს და მე მსუბუქად მარჯვენა ფეხში’’.(13) minda aRvniSno, rom თელავში ე.წ. ,,ქართველების სასაფლაოზე’’ თამარ ბარნოვას (პაატაშვილი) საფლავზე დღესაც დგას შესანიშნავი ქანდაკება წარწერით - ,,თამარა (თაფლო) ბარნოვისა, ასული დიმიტრი პაატაშვილისა, უდანაშაულო მსხვერპლი განმათავისუფლებელი მოძრაობისა“.

      aRsaniSnavia, rom es Tavdasxma moxda paataSvilebis binasTan axlos. sxvaTa Soris, Telavis muzeumSi dacul erT-erT dRemde gamouqveynebel mogonebaSi aRniSnulia, rom oficerma micila paataSvilis da saxlamde da teroristebic swored am dros daesxnen mas Tavs, Sesabamisad oficerma ifiqra, rom Tavdasxma qalma mouwyo da igi adgilze mokla.(14)

     vano paataSvili zemomoyvanil mogonebaSi wers - ,,რამდენიმე ხნის Sემდეგ სიდამონიძემ მინახულა და დიდად სწუხდა, rom ასეTი მსხვერპლი მოჰყვა. გეგმა კარგად იყო შედგენილი თეTრიანის ზემოT უნდa დავხვედროდიT, მაგრამ ავჩქარდითო’’. (15)

    konkretuli mizezi, Tu ratom ,,aCqarda’’ aqvsenti sidamoniZe ar viciT, magram im informaciam, romelic daculia, cnobili Telaveli mecenatis, Telavis muzumSi daculi unikaluri naxatebis koleqcioneris da Semdeg TelavisTvis mCuqeblis - ქეთევან იაშვილis mogonebaSi (dokumenti inaxeba profesor giorgi javaxiSvilis ojaxSi – T.s.) SesaZlebelia garkveuli daskvnis gamotanis saSualeba mogvces. ქეთევან იაშვილi wers - ,,1905 წელს დაიწყო ტერორი. ერთ ტერორისტს ვიცნობდი აქვსენტი სიდამონიძეს. მან ბევრი დახოცა პარტიის დავალებით. იტყოდა ხოლმე ,,როდესაც დავაგვიანებ ტერორს სისხლი ისე მომაწვება თითქოს ვიხრჩობიო... იგი გვეუბნებოდა პარტია რასაც დაგვავალებს ჩვენი მოვალენი ვართ ავასრულოთო’’.

     Vfiqrob, mkiTxveli dameTanxmeba, rom ამ informaciis წაკითხვისას უნებლიედ gaგახსენდება სოციალ-დემოკრატიული პარტიის, ბოლშევიკური ფრთის მემკვიდრის კომუნისტური პარტიის ,,ღირსეული წარმომადგენლის“ ,,პროლეტკულტელი“ პოეტის, კალე ფედოსიშვილის ლექსიდან ეს სიტყვები: ,,მე მოვკლავ დედას, დავახრჩობ მამას თუ რევოლუცია მიბრძანებს ამას’’.

      Cems mier Telavis muzeumis fondebSi moZiebul masalebSi msgavsi saxis sxva saintereso informaciebs vawydebiT. TelavSi moRvawe maswavlebeli, sabWoTa xelisuflebasTan Zalian daaxloebuli pirovneba, ganaTlebis ,,damsaxurebuli muSaki’’ da zogadad im periodis aqtiuri,  ase vTqvaT ,,sabWoTa sazogado moRvawe’’ -  giorgi meliTauri aqvsenti sidamoniZis Sesaxeb werda, რომ igi იყო სოციალ-დემოკრატიული paრტიის წევრი - ,,აქვსენტი ახალგაზრდობაშივე რევოლუციას მიემხრო. თელავის სტამბაში და ბიბლიოთეკაში მუშაობით და აგრეTვე თბილისიდან ჩამოსუული ამხანაგების გაცნობით ბევრი კარგი საქმე შეისწავლა. roca rfael erisTavis dakrZalvaze aqvsentim sakuTari leqsi waikiTxa, sazogadoebis yuradReba miiqcia da wera-kiTxvis sazogadoebis gamgeobam TbilisSi gaagzavna miwaTmzomelebis saswavlebelSi. iq ifarTovebs Tavis SemoqmedebiT unars. daukavSirda f. maxaraZes., s. orjonikiZes, miiRo maTgan codna. aqvsenti sityvis ostati iyo. 1904 wels aqvsenti gaiwvies jarSi, magram idezertira. moawyo zogierT sofelSi ujredebi. partiis davalebiT mohkla pristavi apuxtini (unda iyos apuSkini – T.s.). misi Semcveli gaazi  apuxtinze uaresi gamodga. sastikad eqceoda glexebs. aqvsentim imasac augo anderZi 1906 wels.(16) (oficeri gaazi iyo TelavSi ganlagebuli garnizonis oficeri da ara boqauli – T.s.)

     rac Seexeba aqvsenti sidamoniZis gardacvalebas, sxvadasxva wyaros cnobiT igi 1907 wels mokles. arSaka aruTinovis sityvebiT - ,,aqvsenti sidamoniZe 1907 wlis gazafxulze, sofel gremidan rom brundeboda amxanagebiT, Telavis bolos sofel kurdRelaurSi dasveneba moisurves, vaxvaxianT mouravma straJnikebs Seatyobina da samxedro nawilis jariskacebi daasies Tavs. daZaxebaze ,,vin xarT?”-o da orives Tofi gavarda erTdroulad da orive gamoesalma sicocxles. aqvsenti dakrZales sofel kurdRelaurSi RvTismSoblis eklesiaSi, jariskaci legionSi’’.

      zemodasaxelebul koxta xucievis mogonebaSi saubaria aqvsenti sidamoniZis mkvlelobazec. misi sityvebiT ,,xma gamovida kurdRelaurSi aqvsenti sidamoniZe mokleso, batonis wyalTan ki aqvsentis dambizRebeli iyo mokluli. wina dRes es kaci midenila Tavis venaxSi da gaeZarcvaT. meore dRes midis Turme venaxSi da xedavs 5-6 kaci venaxSi sxedan gaSlil sufraze da Seeqcevian. maSinve ukan gamobrunebula, misula policiaSi da ganucxadebia. policia dahkavSirebia dgilobriv aseuls da kola maWavarianis meTurobiT, nawils alya Semourtyavs da srola autexia. srlis dros aqvsenti sidamoniZe sasikvdilod daWrila, misma amxanagebma Tavs uSveles, alya gaarRvies… 1907 weli iyo kargad maxsovs. soRroevis venaxSi kuneli idga. kunelis qveS esvena mwvaneze. sami natyviari hqonda, wels zeviT araferi ecva. Tmebi kisramde Savi’’. aqvsenti iqve patara eklesiaSi daasaflaves da mgoni Zeglic daadges’’.(17)

    sxvaTa Soris, Cvens mier zemonaxsenebi giorgi meliTauris arqivSi, romelic daculia Telavis muzeumSi weria, rom 1918 wels bolSevikurad ganwyobil Telavelebi - ,,samson cincabaZe, vano mosiaSvili, saba CodriSvili, vaso yuraSvili, ramana uTmeliZe, siko daTiSvili, seva(?) buRdiaSvili da sxvebi. am jgufma gadawyvita ajanyebis mosawyobad iaraRis SeZena. maisis Tu ivnisis TveSi moiwvies specialuri TaTbiri sofel kurdRelauris sasaflaoze, aqvsenti sidamoniძis saflavTan’’.(18) es ინფორმაცია ვფიქრობ metyvelebs am adamianis popularobaze imdroindel Telavis mazris bolSevikebSi. შეკრების ჩატარება მის საfლავTან გარკვეულწილად სიმბოლურია და ჩანს, rom aqvsenti sidamoniZe swored სოციალ-დემოკრატიული პარტიის bolSevikურ ფრთას ეკუთვნოდა.(19)

     ,,ძველი ტერორისტის“ არSაკა არუთინოვის მოგონებაში, სწორედ აქვსენტი სიდამონიძეა დასახელებული თელავის მაზრაში მოქმედ ,,წითელ რაზმში“ ხარება ჯიბუტის და სხვა ტერორისტების ,,მიმყვანად“ -,,ალიხანაშვილის ... შემდეგ რაზმის მეთაურობა გადაიბარა აქვსენტიმ 1906 წელს და ამ რაზმში მოიყვანა ხარება (პარტიული მეტსახელი ლეკი), ამასთანავე მერე მოიყვანა გოგია კენკიშვილი. ითვლებოდნენ პარტიის ტერორისტებად’’.

    შემდეგ ვკითხულობთ - ,,თბილისში საშა ახმეტელის მეთაურობით შედგა რაზმი. დავბრუნდით თელავში. ამ წელს მოკლეს აქვსენტი ტელავსი ჯარმა კურდღელაურის საზღავრში კნიაზ ვახვახოვის ზვარში, რომელიც დააბეზღა გიქუა ასლამაზოვმა, რომელიც ვიმსხვერპლეთ და ახმეტელი განაგრძობდა რაზმის მუშაოაბას. რომლებიც ვითვლებოდით წითელ რევოლუციონერებად და ვბეჭდავდით პროკლამაციებს წითელ ქაღალდზე და ვავრცელებდით ხალსხში’’.(20)

       აქვე არშაკა არუთინოვი ასახელებს, ზემოჩამოთვლილ პირებთან ერთად ჩადენილ ტერორისტულ აქტებს - ,,ნაჩალნიკ ანტონოვის განკარგულებით გადაასახლეს ქალი და კაცი, მივიღეთ მასზეც ტერორი ახმეტის (თუ ახმეტელის? – T.s.) რაზმის მეთაურობით და მას დავუხვდით. მიემგზავრებოდა თბილისში.... მივედით ტერორი ჯაჯანიძეზე და დავხვდით და მოვკალით ხუთმა - მე, ხარება ლეკმა, კენკიშვილმა გოგიამ, ჟორჟიკა ბერძენიშვილმა და იონა დურგალმა... 1908 წელს მდევნდნენ იმისთვის, რომ მოვკალი პრისტავის პომიშნიკი სულხანა ვახვახოვი, მოვკალით ოთხმა ... მე, გოგია კენკიშვილმა, ზალიკო სვიმონიშვილმა, სანდრო სუხიტაშვილმა. მოვკალით თელავის ბულვართან’’.(21)

    ზემოდასახელებული პირების უმეტესობა სხვადასხვა ინფორმაციის თუ ზეპირი გადმოცემის მიხედვით ე.წ. ,,xareba da gogias’’ SeiaraRebuli jgufis წევრები იყვნენ. დროთა განმავლობაში მოსახლეობის მეხსიერებაში დაიკარგა ინფორმაცია მათი პარტიული კუთვნილების შესახებ. გარკვეულწილად კი, ამას ხელი შეუწყო საბჭოთა ხელისუფლების მიერ გატარებულმა ღონისძიებებმა - დაეფარა კომუნისტური პარტიის და ამთ შორის მისი ,,ბელადის“ - იოსებ ჯუღაშვილი(სტალინი) წარსულის ,,შავი ლაქები“. ,,xareba da gogias’’ SeiaraRebuli jgufi realurad warmoadgenda revoluciis periodSi თელავის მაზრაში სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ადგილობრივი ორგანიზაციის მიერ Seqmnil ,,wiთel razms”, romelic teroristuli meTodebiT da xerxebiT ibrZoda adgilobrivi xelisuflebis winaaღmdeg.

    giorgi meliTauri 1960-იან წლებში werda - ,,1905-1907 wlebSi, rodesac ruseTis pirvel saxalxo revolucias mxari dauWira qarთvelma xalxma, maT Soris Telavis მაzris mosaxleobam, am periodSi TelavSi Camoyalibda social-demokratiuli muSaTa partia, romelsic gaerთianebuli iyvnen yvelaze gabedulni, Tavdadebuli mebrZolni, romelTac ukeTesad esmodaT momavali ...metad sasiamovnoa is faqti, რom xarebasa da gogias partizanuli razmi, romelშიც 16-ze meti SerCeuli  vaJkaci iyo gaerTianebuli gabedulad ibrZoda mთavrobis winaaRmdeg’’.(22)

 

 

,,ხარება და გოგიას“ ,,პარტიზანული რაზმი“

 

     ხareba jibutis Sesaxeb sakmaod saintereso ცნობები moviZie misი Zmis simon jibutis mier daweril avtobiografiaSი, romelic Sinagan saqmeTa saministros arqivSia daculi.(23) იგი წერს, რომ მისი მამა გურიიდან Tavad erisTavs gamohqcevia და სოფელ ართანაში დასახლებულა. misi Zma xareba alvanSi დაბადებულა 1881 wlis martSi. სიმონ ჯიბუტის სიტყვებით ხარება ,,uswavleli iyo, Sinauri wera kiთxva icoda mxolod... ხareba გაუამხანაგდა აქვსენტი სიდამონიძეს და დადიოდნენ სოფლებში და ეწეოდნენ აგიტაციას, ართანისა და სანიორის გლეხობა წითელი ალმით მიუცვივდნენ თავად ყარალაშვილებს ტყე-მინდორი უნდა დაგვითმოთო და იმათაც მოუწერეს ხელი თქვენი იყოსო’’.(24)

    სიმონ ჯიბუტის სიტყვებით - ,,თელავის ბულვარში მოკლა აქვსენტიმ ხარებას თანხლებით პრისტავი აპუშკინი, კიდევ მოკლეს პრისტავის პომოშნიკი სულხანა ვახვახოვი’’.(25) მინდა აქვე აღვნიშნო, რომ მოგონებები როგორც წესი სუბიექტურია და ხშირად შეიცავენ არაზუსტ ინფორმაცია, რაც ქვემოთ საარქივო დოკუმენტების მეშვეობით გვაქვს უარყოფილი, საუბარია თუნდაც სიმონ ჯიბუტის ინფორმაციაზე აქვსენტი სიდამონიძის შესაძლო მონაწილეობის სესახებ სულხან ვახვახოვის მკვლელობაში. ამის მსგავსია შემდეგი სიმონ ჯიბუტის ინფორმაცია სიდამონიძის მკვლელობის შესახებ - ,,შემდეგ 1909 წელს მოკლეს აქვსენტი სიდამონიძე’’. თუმცა უნდა ითქვას, რომ მისი ძმის ტერორისტი მეგობრების შესახებ ინფორმაცია ზუსტია. სიმონ ჯიბუტი წერს - ,,დარჩა ხარება მარტო და გაიხადა ამხანაგებად გოგია კენკიშვილი, ზალიკო სვიმონიშვილი, ჟორჟიკა ბერძენიშვილი, ილია ბებურიშვილი, ნიკა კასრაძე, ნიკა ბეJu(?)აშვილი და სხვები’’.(26)

       საბჭოთა პერიოდში ,,მოღვაწე“ პიროვნების - giorgi mirianaSvilis mogonebebSi რომელიც, misi sityvebiT filipe maxaraZeს gaugzavnia თelavSi, rom gaerkvia სიმონ ჯიბუტის gancxadebis Sinaarsi.(27) საუბარია 1930-iani wlebis dasawyisზე. გიორგი მირიანაშვილის sityvebiT ,,gancxadeba exeboda Telavis raionis sof. აrთanis mcxovreb simon da ivane (mama-Svili) jibutebis ojaxis ukanono dabegvras, gasamarTleba-sasjelis dadebaს, dapatimrebaს da mთeli qonebis ჩamorთმევას, romelთa sabraldebo saqme #1905 saqarთvelos umaRლეs sasamarთლოში namdvilad aRmoCnda’’.

      ჩანს, სწორედ ამის გამო უთხრეს sinon jibuts 1930-aini wlebis dasawyisSi revolucionerთa siaSi ჩaweraze, რაც უკვე ზემოთ აღვნიშნეთ. მetic, rogorc გიორგი მირიანაშვილი wers - ,,sabWoთa xelisuflebis damyarebis შemdeg simons maxlobel soflebze adre Camouyalibebia kolmeurneoba, romelis Tavmjdomared TviTonve yofila, vidre misive gancxadebiთ gaanთavisuflebdnen’’. ამის მიუხედავად, ,,adgilobriv-raionul xelisuflebas srulaid dausabuTeblad da daumsaxureblad Seuyvania kulakTa siaSi, gausamarTlebiaT rogorc ,,urCi gadamxdeli”, mis შვილ vanosTan erთad, miusjiaT TiToeulisaთvis xuT-xuTi weli da gaumwesebiaT sasjelis mosaxdelad Soreul mxareebშi gasagzavnad. ,,etapis” mimReb komisias Telavis sadgurSi gamoyvanili patimrebidan simonი CamoetovebinaT misi moxucebulobis da ganukurnebeli daavadebis gamo, xolo vano waeyvanaT’’.(28)

       როგორც ჩანს, გიორგი მირიანაშვილი შეხვედრია პირადად სიმონ ჯიbუტს და მისი სიტყვებიდან გამომდინარე წერს -,,saqmis gasinjva gvauwyebda, rom simon jibuti Zma iyo 1905-1913 wlebშi kaxeთ-qiziySi moqmed wiთeli razmis aqtiurი monawile da bolo wlebშi ki amave razmis meTauris xareba ,,lekis”, romelic Tavzars scemda kaxeT-qiziyis policia-ჟandarmerias, Tavadaznauriobas, vaWar-kulakobas da samRvdeloebas’’.(29)

     რაც შეეხება ხარება ჯიბუტის მეტსახელს - ლეკი, მასზე თელავის მაზრის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი ირაკლი ბარათოვი წერდა - ,,ტერორისტების ხელმძღვანელი ცნობილი ყაჩაღი თელავის მაზრის სოფელ ართანის მცხოვრები ხარება ჯიბუტი მეტსახელით ლეკი თავს წარმოსახავს, როგორც რაინდს შიშის გარეშე. ლეკი ქართულად ნიშნავს ლეკს და ასე ეძახიან ჩვეულებრივ ადამიანებს უშიშრებს და სასტიკებს, ნიშნად მახსოვრობისა, რომელსაც სჩადიოდნენ ლეკები ხახეთის მოსახლეობის მიმართ.(30)

    ხარება ჯიბუტის ამ მეტსახელის შესახებ, წარმოშობით ართანელი ქალბატონი ნუნუ ბეჟანიშვილი, თავის პატარა წიგნაკში წერს - ,,თელავში დუქანში მუშაობის დროს ხარებას ეხურა ლეკური შავი ცხვრის ტყავის ქუდი. რომ ეტყოდნენ თელავში - ვინა ხარო? პასუხობდა - ლეკი ვარო. ეს სახელი გაჰყვა ისტორიაში.(31)

    აქვე ავღნიშნავ, რომ ერთ-ერთ ფოტოზე, რომელიც დაცულია საქართველოს ეროვნული არქივის ჟანდარმერიის ფონდში, ხარება ჯიბუტი სწორედ ლეკური ქუდით დგას გოგია კენკიშვილს და aleqsandre სუხიტაშვილს შორის. (aRniSnuli foto wignis garekanzea dabeWdili – T.s.)

 

……………………………………………

    saarqivo masalebSi ,,xarebas da gogia’’-s dajgufeba sakmaod uaryofiTad aris warmodgenili, rac TavisTvad gasagebia, Tu gaviTvaliswinebT im garemoebas, am dokumentebs imdroindeli xelisuflebis warmomadgenlebi qmnidnen. Telavis amzris ufrosis movaleobis Semsrulebeli Tavadi ირაკლი ბარათოვი werda - ,,სხვათა შორის ხარება ჯიბუტმა გაძარცვა ართანაში თავად ყარალოვის (ყარალაშvილი - თ.ს.) სახლი), ხოლო თიანეთის მაzრაში  ბოლო პერანგამდე სძარცვავდა გამვლელებს’’.(32)

      ბარათოვის მიერ 1908 წლის 3 ივლისით შედგენილი ოქმიდან ირკვევა ,,xarebas da gogia’’-s dajgufeba sakmaod msxvil Tanxebs sZalavda Telavis mazris moqalaqeebs. metic, maTi saxeliT, Tu maTi daxmarebis miziniT, Telavis mazraSi moqmedi social-demokratiuli partiis adgilobrivi organizacia aseve ,,agrovebda” fuls. 1908 წლის 21 ივნისს ბარათოვმა თბილისის ჟანდარმთა საგუბერნიო სამმართველოს პუნქტის უნტერ-ოფიცრის მიხეილ რომანენკოს დახმარებით თელავში დააპატიმრა ვინმე ივანე ჯავახიშვილი - სოფელ კურდღელაურის მცხოვრები გლეხი, ტერორისტი, თელავის საფოსტო-სატელეგრაფო სადგურის ყოფილი დარაჯი. მას უპოვეს, უფრო სწორედ ჯავახიშვილმა დაპატიმრებისას გადააგდო რაღაც ქაღალდი, რომელსაც ზედ შტამპი ჰქონდა წარწერით - ,,რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიიის თბილისის კომიტეტის თელავის ორგანიზაცია’’. ქაღალდს ქართულ ენაზე ეწერა, რომ ეს იყო ტერორისტების - გოგია კენკიშვილისა და ხარება ჯიბუტის მგზავრობისათვის საჭირო შეწირული თანხის სია. შემდეგ მოსდევდა ტექსტი - ,,იმის გამო რომ პოლიცია ისედაც დატანჯულ მოსახლეობას უფრო მეტად სტანჯავს, აბრალებს რა მათ ლეკის (ჯიბუტი) და გოგია (კენკიშვილი) მფარველობას, პარტიამ გადაწყვიტა ისინი  სხვა გუბერნიაში გააგზავნოს და ესაა ლეკის და გოგიას გამგზავრებისათვის საჭირო სამგზავრო თანხა’’. (33)

       ტექსტს კი თანხის შემწირველების, როგორც დოკუმენტშია აღნიშნული - ფსევდონიმები მოსდევდა: პატარა-კახი, ღვინო, ზონტიკა, ლატიანი, კოფეინიკა, ენგელა, ჩაჩიკა, კუჭია, დარცო, ილასი, ალი, გიორგი, გიგოლა, დათია, თეთრაძე, არაბი, დარჩო, და ა.შ. სიაში სულ ორმოცდათოთხმეტი მეტსახელი და გვარი იყო ჩამოწერილი. ზოგ მათგანს მიწერილი ჰქონდა ,,შეწირული“ თანხის ოდენობა. აღნიშნული იყო ე.წ. შეწირული თანხის ჯამიც - 60 მანეთი და 40 კაპიკი.

      მკითხველს რომ არ ეგონოს, რომ ეს ადამიანები შესაძლებელია დასახელებული პარტიის წევრები, ანდა იმ სოციალური ფენის წარმომადგენლები იყვნენ, ვინც სოციალ-დემოკრატებს, თუ ტერორისტებს თანაუგრძნობდნენ, აღნიშნულ დოკუმენტებს ცოტა ფართოდ განვიხილავ. ივანე ჯავახიშვილმა უჩვენა, მან ეს სია მიიღო თავისი ბიძაშვილის - ალექსანდრე სუხიტაშვილისგან. აქვე მითითებულია, რომ ,,ალექსანდრე სუხიტაშვილი ცნობილი ტერორისტი, სულხან ვახვახოვის ერთ-ერთი მკვლელი, გოგია კენკიშვილის და ხარება ჯიბუტის მუდმივი ამხანაგი, თანამგზავრია.’’ ჯავახიშვილის ჩვენებაში წერია, რომ ალექსანდრე სუხიტაშვილი ვიღაც თბილისელ ახალგაზრდა კაცთან ერთად, რომელსაც ერვანდი ერქვა ჯავახიშვილთან მისულა და დასახელებული ფურცელი გადაუცია. ჯავახიშვილის სიტყვებით იგი ალექსანდრე სუხიტაშვილის - თავისი ბიძაშვილის წყალობით, არც თუ ისე დიდი ხნის წინ შევიდა ანტისახელმწიფოებრივ ორგანიზაცია - რ.ს.დ.რ.პ.(რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია)-ში. თავის მხრივ,  თელავის მაზრის უფროსი თავადი ყარალოვი ასევე ადასტურებდა, რომ ივანე ჯავახიშვილი ,,თელავის საიდუმლო ორგანიზაციის რ.ს.დ.რ.პ. წევრი იყო.’’(34) ამავე დოკუმენტში დასახელებულია თელაველი ტერორისტი მეტსახელად ,,მოლა’’, რომლის გვარ-სახელიც ვერ გავარკვიე

       სუხიტაშვილს შეუგროვებია 60 მანეთი, რომელიც ორმოცდათორმეტი (52) პირისგან აუკრეფია.(35) ჯავახიშვილის თქმით,  მან მხოლოდ ორი ადამიანს - ვაჭარ ბაგრატ კოხტიევს და აბრეშუმის ქარხნის გამგე ზორიევს გამოართვა თანხა. ჯავახიშვილის მეშვეობით გაირკვა თუ ფსევდონიმების ქვეშ თელავის რომელი მაცხოვრებლები იგულისხმებოდნენ: ალი - მედუქნე ალექსანდრე ალიაშვილი, დათა - ,,პრიკაზჩიკი’’ დავით გარეჯიშვილი, ილიკო - ილია აბესაძე, გიორგი და გიგოლა - ხელოსნები გიორგი არჯევანიძე და გიგოლა რაზმაძე, კუჭია - ალექსანდრე გოცირიძე, არაბი - მედუქნე არაბიშვილი და სხვები.(36)

        ალექსანდრე ალიაშვილმა თავის მხრივ უჩვენა, რომ მან ფული გადასცა ალექსანდრე სუხიტაშვილს, რომელიც ,,daანახებდა ra იარაღს, სავარაუდოდ, მაუზერს, ემუქრებოდა და ითხოვდა პარტიული ახალგაზრდებისთვის დაუყოვნებლივ მიეცა ფული.’’ ანუ, ეს ფაქტობრივად თანხის წართმევა და არა ნებაყოფილობითი ,,შეწირულობა“ იყო. ალიაშვილის სიტყვებით, ,,მან თანხა მისცა და შემდეგ ფურცელზე ხელის მოწერითაც დაადასტურა.’’ ზემოდასახელებულმა სხვა პირებმაც აღიარეს, რომ, მათ სუხიტაშვილს და კიდევ ერთ უცნობ პირს ფული მისცეს, რადგან ეშინოდათ ტერორისტების შურისძიების.

       აღსანიშნავია, რომ საქართველში 1905-1907 წლების რევოლუციის დროს და შემდგომ პერიოდში რევოლუციონერები ხშირად ჩადიოდნენ ძარცვებს, რომლებსაც ლენინმა, ასე ვთქვათ სახელი გაულამაზა და ,,ექსპროპრიაცია’’ უწოდა. ძარცვა-ექსპროპრიაციები, ასევე მოსახლეობის სხვადასხვა ფენებიდან, ვგულისხმობ როგორც შეძლებულ ადამიანებს, ასევე მასწავლებლებს, ექიმებს და სხვებს ფულის გამოძალვა არა მარტო 1905-1907 წლების რევოლუციის, არამედ შემდგომ პერიოდშიც თელავის მაზრაში მოქმედი რევოლუციური პარტიების წარმომადგენლებისათვის ,,დამახასიათებელი“ ნიშანი იყო. იმისათვის, რომ მკითხველს მათზე შეექმნას წარმოდგენა, მინდა მოვიყვანო რამოდენიმე საარქივო დოკუმენტი.

    ერთ-ერთი იმდროინდელი სისხლის სამართლის საქმიდან ირკვევა, რომ 1906 წლის 15 დეკემბერს თელავის მოქალაქე ნიკო ღვინიაშვილს (ნიკო ღვინიაშვილი იხსენიება არშაკა არუთინოვის მოგონებებშიც, როგორც ფოსტაზე ერთ-ერთი თავდამსხმელი და ტერორისტი - T.s.) მოქალაქეებისათვის არაერთხელ ფულის გამოძალვის, ასევე ჩადენილი ძარცვების გამო თელავში გამართულმა სამხედრო-საველე სასამართლომ მიუსაჯა სიკვდილი ჩამოხრჩობით, რომელიც შემდეგ უვადო კატორღით შეუცვალეს.(37)

     1906 წლის 5 დეკემბერს ნიკო ღვინიაშვილი, იოსებ ებიტაშვილი, ვანო ზატეკაშვილი (ზოგან წერია ზატიკაშვილი - T.s.) შევიდნენ თელაველი შეძლებული სომეხი ვაჭრის ბაღდია სულხანოვის მანუფაქტურულ ფარდულში, მიუშვირეს რევოლვერები და 30 მანეთი მოსთხოვეს. იმავე დღეს ღვინიაშვილი, ებიტაშვილი, ზატეკაშვილი შევიდნენ ნიკოლოზ სეხნიაშვილის ღვინის ფარდულში და მუქარით ოცი მანეთი წაართვეს. იმავე წლის 9 დეკემბერს კი თელაველი შეძლებული ვაჭრის, სანდრო გურგენოვის ღვინის ფარდული გაძარცვეს - მის მფლობელს 5 მანეთი და სამი ვერცხლის საათი წაართვეს.(38)

        ღვინიაშვილი საკუთარ სახლში დააკავეს და საწოლში, ბალიშის ქვეშ სამი რევოლვერი უპოვეს. ასევე დააპატიმრეს მისი თანამზრახველებიც და ისინი თელავის ციხეში ჩასვეს. საინტერესოა, რომ ტერორისტებისგან დაშინებულმა somexma ვაჭარმა ბაღდია სულხანოვმა ,,ვერ ამოიცნო’’ ღვინიაშვილი, მაგრამ ამ უკანასკნელის ბრალი სხვა პირების ჩვენებებიდან და ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე სასამართლოს მიერ დამტკიცებულ იქნა.(39)

        საარქივო მასალებში ხშირად ძარცვებში მონაწილე პირების პარტიული კუთვნილება მითითებული არაა. საქმე იმაშია, რომ რევოლუციური პარტიის წევრები, მათ მიერ ჩადენილი ძარცვებისთვის უმეტესწილად რუსეთის იმპერიის სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისად სამართლდებოდნენ. შესაბამისად, ჩვენ გვესაჭიროება დამატებითი დოკუმენტების მასალების მოძიება, რომ გავარკვიოთ თუ რომელ პარტიას ეკუთვნოდნენ მძარცველ-ექსპროპრიატორები. ერთ-ერთი ასეთი დოკუმენტია საბჭოთა პერიოდში, დახლოებით 1930-იან წლებში თელაველი ,,ძველი“ რევოლუციონერების მიერ შედგენილ სიები, რომლებიც დაცულია შინაგან საქმეთა სამინისტროს ე.წ. პარტიული არქივის ფონდებში, სადაც ნიკო ღვინიაშვილი თელავის მაზრაში დახოცილ რევოლუციონერებს შორისაა დასახელებული.(40) აღსანიშნავია, რომ საბჭოთა პერიოდში ე.წ. რევოლუციონერების სიები ძველი სოციალ-დემოკრატების მიერ დგებოდა. ასევე თუ გავითვალისწინებთ არშაკა არუთინოვის მოგონებებსაც, რომლის მიხედვითაც 1906 წელს ნიკო ღვინიაშვილი, მიშა ჟღენტი, ვანო ალიხანაშვილი, გიო (გიორგი) ძულიაშვილი და სხვები მასთან ერთად მონაწილეოდნენ ,,ფოსტის გატაცებაში’’, სავარაუდოდ,  ღვინიაშვილი სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი და ერთ-ერთი ტერორისტ-ექსპროპრიატორი იყო.

        1906 წლით დათარიღებული საარქივო მასალის მიხედვით, სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი მიხეილ ჟღენტი თელავსა და თბილისს შორის მოძრავ samgzavro ,,დილიჟანსებზe’’, ფოსტაზე თავდასხმებში პირადად მონაწილეობდა. ამის შესახებ ხელისუფლებას საფუძვლიანი მონაცემები გააჩნდა. როგორც დოკუმენტებშია აღნიშნული სწორედ თელავის მაზრაში განხორციელებული ძარცვების შემდეგ ჟღენტს ვალები გადაუხდია,  ცხენი უყიდია, ცოლისა და ბავშვებისათვის ბევრი ტანსაცმელი შეუძენია. ანუ, მან არა მხოლოდ პარტიის, არამედ პირადი მატერიალური მდგომარეობაც საგრძნოლად ,,გამოასწორა“.(41)

       მინდა აღვნიშნო, რომ რევოლუციონერების მიერ ფულის შეგროვება მხოლოდ ,,რევოლუციური მიზნებისათვის“ არ ხდებოდა. მაგალითად, როგორც თბილისის გუბერნიის და თელავის მაზრის წარმომადგენლების მიმოწერაშია ნათქვამი, გურიიდან ჩამოსულ ვინმე კარპეზ მოდებაძე, რომელიც ატარებდა გამოგონილ გვარ-სახელს ავთანდილ ლაშხის სახელზე. მას თელავის მაზრაში 1905 წელს შეუგროვებია გარკვეული თანხა თითქოსდა იარაღის შესაძენად. ამის შემდეგ ამ თანხიანად იგი  საზღვარგარეთ - პარიზში თუ ბრიუსელში გაპარულა.(42) აღნიშნულს გარკვეულწილად ადასტურებს, ცნობილი ბოლშევიკი ტერორისტისა და ,,ექსპროპრიატორის’’ კოტე ცინცაძის მოგონება. იგი წერს, რომ დასახელებულ პერიოდში მენშევიკებმა თელავის გზატკეცილზე თავდახმისას გაიტაცეს ფული, მაგრამ მეტი ნაწილი თვითონ მიითვისეს და ორგანიზაციას ცოტა მისცეს.(43)

     უნდა აღინიშნოს, რომ თელავში რევოლუციური მოძრაობის ზემოაღნიშნული ,,უკიდურესი“ გამოვლინებები, რომლებიც რევოლუციონერების სისხლის სამართლის დამნაშავეებთან იგივეობაზე უფრო მეტყველებს, 1905-1907 წლების რევოლუციის დამარცხების შემდეგაც არ შეწყვეტილა.

      როგორც ზემოთ უკვე აღვნიშნე, 1908 წლის 19 თებერვალს ხარებასა და გოგიას ბანდის წევრმა ივანე ზაუტაშვილმა მათი დავალებით  თელაველ ვაჭარ სიმონოვს ესროლა, მაგრამ ააცდინა. ამ თავდასხმის მოტივი ვაჭარ სიმონოვის მიერ ტერორისტებისაგან შეწერილი ფულის გადაუხდელობაში მდგომარეობდა.(44) სხვა საარქივო მასალების მიხედვით კი ,,1908 წელს რუსეთის სოციალ-დემოკატიული მუშათა პარტიის ბოლშევიკების იგივე ,,ჯგუფისტების’’ წევრმა ალექსანდრე ეგოროვმა  შეკრიბა თელავში ვაჭრები და მათ მოსთხოვა პარტიის სასარგებლოდ შვიდი მანეთის გადახდა თითოეულს’’.(45) აღნიშნული დოკუმენტის მიხედვით ძულიაშვილი, ბერძენოვი, ეგოროვი, ცინცაძე, გაგნიძე ასევე გოგია კენკიშვილი, ხარება ჯიბუტი და სხვები ეწეოდნენ ყაჩაღობებს და ძარცვებს. სწორედ, მათი თანამზრახველი და ,,ჯგუფისტების“ წევრი ყოფილა ზემოდასახელებული ალექსანდრე ეგოროვი, ვისაც თელაველ ვაჭარ შინგაზრდილოვისათვის 50 მანეთი ,,შეუწერია“.(46)

        1908 წლის იანვარში, თავადი ბარათოვის მიერ შედგენილ ოქმში, კვლავ საუბარია თელაველი ვაჭრებისათვის ფულის ,,შეწერებზე’’. მაგალითად, თელაველი შეძლებული სომეხი ვაჭრის ალექსანდრე სტეფანეს ძე კირაკოზოვის ჩვენებით, 1907 წლის აგვისტოში გიორგი ძულიაშვილი და ალექსანდრე ეგოროვი მასთან მისულან პარტიის სახელით, იგულისხმება სოციალ-დემოკრატიული პარტია და სიკვდილის მუქარით გამოუძალიათ 50 მანეთი. დოკუმენტებში ასევე აღნიშნულია, რომ გარკვეული დროის შემდეგ ალექსანდრე ეგოროვი რაღაცა მიზეზის გამო ხარებამ და გოგიამ მოკლეს, ხოლო გიორგი ძულიაშვილი დააპატიმრეს და ოლონეცკის გუბერიაში გადაასახლეს.(47)

      საარქივო მასალებში ასევე გვხვდება თელაველი შეძლებული სომეხი ვაჭრის გრიგოლ გრიქულოვის ჩვენებაც, რომ გასული წლის, ანუ 1907 წლის დეკემბერში, რადგან  ,,სავაჭრო საქმეები’’ ჰქონდა იგი თბილისში იმყოფებოდა. ცხოვრობდა ჩუღურეთში კერძო სასტუმროში, კვეზერელი-კოპაძის ნომრებში. როგორც დოკუმენტშია აღნიშნული, ამ დაწესებულებაში ჩვეულებრივ თელაველები ჩერდებოდნენ. აქ მასთან  გიორგი ძულიაშვილი ორი სხვა პირის თანხლებით მისულა და პარტიის საჭიროებისათვის 50 მანეთი მოუთხოვია, თან დამუქრებია, რომ თუ ფულს არ მისცემდა მაშინ სიკვდილით დაისჯებოდა. გრიქულოვის ჩვენებით ამ შეხვედრისას მან ძულიაშვილს უარი უთხრა, მაგრამ ძულიაშვილმა მეორე დღესაც მიაკითხა და აიძულა ფული მიეცა.

       დოკუმენტებში ასევე არის სხვა თელაველი შეძლებული სომეხი ვაჭრის გასპარ თათუზოვის ჩვენება, სადაც ის ამბობს, რომ 1907 წლის მარტში, თბილისში სასტუმრო ,,ფრანციაში’’ გაჩერდა. თბილისში ყოფნის მესამე თუ მეოთხე დღეს, მას ქუჩაში თელავიდან მისთვის ნაცნობი ,,შანტაჟისტი’’ გიორგი ძულიაშვილი შეხვდა. ამ უკანასკნელს თათუზოვისათვის ,,უხარებია“, რომ ,,ხუნხუზების პარტიამ“ მას, როგორც თელავის ყოფილ ,,სტაროსტას’’ სიკვდილი მიუსაჯა. თათუზოვის თქმით ძულიაშვილს უთქვამს, რომ მათ სიკვდილი ასევე მიუსჯიათ სხვა თელაველი ვაჭარების - გიორგი პოპოვის, ალექსანდრე ტერ-სარქისოვისთვისაც, რადგან ისინი აბიზღებდნენ ადამიანებს. ჩანს აქ საუბარია გამომძალველების შესახებ პოლიციისთვის ინფორმაციის მიწვდაზე. მეორე დღეს მასთან ნომერში ძულიაშვილი კვლავ მისულა და გადაუცია წერილი ,,ტერორისტი ხუნხუზების’’ სახელით, სადაც ეწერა, რომ პარტია შევიდა თათუზოვის მდგომარეობაში და სიკვდილი შეუცვალა ოთხას (400) მანეთიანი გადასახადით. ძულიაშვილი კიდევ რამდენჯერმე მისულა თათუზოვთან, მაგრამ ის უარს ამბობდა დიდი თანხის გადახდაზე და მხოლოდ სამი მანეთი შეუძლევია - ფაქტობრივად გამომძალველთან ვაჭრობა დაუწყია. მისი სიტყვებით ,,ნაძირალა ძულიაშვილისათვის ბოლოს 50 მანეთი მაინც მიუცია’’.(48)

      საინტერესოა, რომ ერთ-ერთი მდიდარი თელაველი ვაჭარი, რომლისთვისაც ასევე შეუწერიათ ფული, თავის ჩვენებაში ახსენებს ზემოთ დასახელებულ ,,რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ბოლშევიკების - ,,ჯგუფისტების“ გვარებს და მათ შორის ფირუზ გიორგელაშვილს. ეს უკანასკნელი, მისი სიტყვებით - ,,სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ,,კოლექტივისტი“ და მოსამართლე იყო, გამოჰქონდა სასიკვდილო განაჩენები.’’(49) ვაჭარი დავით სიმონოვიც ასევე ადებდა ხელს გიორგი ძულიაშვილს, როგორც გამომძალველს. მისი სიტყვებით, 1907 წლის 30 აგვისტოს რევოლვერით შეიარაღებული გიორგი ძულიაშვილი მასთან მაღაზიაში შესულა და 200 მანეთი მოუთხოვია. სიმონოვს ყვირილი აუტეხია და ძულიაშვილი გაქცეულა. ვაჭარ სიმონოვს ფული, რომ ვერ გამოსძალეს, ეს ჩანს იქიდანაც, რომ ზემონახსენები ზაუტაშვილი, სწორედ გიორგი ძულიაშვილის თანაპარტიელი გოგია კენკიშვილის დავალებით დაესხა სიმონოვს თავს.(50)

        აღსანიშნავია, რომ თელავში სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის სახელით ფულის გამოძალვას, არც სხვა პირები ერიდებოდნენ. როგორც თელავის პოლიციის ჩინებმა მოიკვლიეს, 1910 წლის 20 მაისს თელავის მაცხოვრებელმა რევაზ ბადრიძემ ორი მუქარის წერილი გაუგზავნა თელაველ სომეხ ვაჭარ ბოგდან მიკირტუმოვს ორასი (200) მანეთის მოთხოვნით. წერილში ეწერა, რომ ფული საჭირო იყო სოციალ-დემოკრატიული პარტიის თბილისის ორგანიზაციისათვის.(51)

      უკვე აღვნიშნე, რომ ფულის გამოძალვას ,,ხარებას და გოგიას’’ დაჯგუფების ტერორისტებიც აქტიურად მისდვდნენ. თელავში მყოფი ჟანდარმერიის პუნქტის ოფიცერი ხელმძღვანელობას მოახსენებდა, რომ 1911 წლის სექტემბერში თელაველ სომეხ ვაჭარ ბაგრატ ტერ-კარაპეტის ძე ბიგიანოვს საკუთარი სახლის სადარბაზოში მიგდებული წერილის მეშვეობით ხუთას (500) მანეთს სძალავდნენ და სიკვდილით ემუქრებოდნენ. წერილს ხელს ხარება, გოგია და ჟორჟიკა აწერდნენ.(52)

              თიანეთის მაზრაში ,,ხარება და გოგიას“ დაჯგუფების ასეთი სახის საქმიანობას, 1908 წლის 12 აგვისტოთი დათარიღებული  თბილისის გუბერნატორის მიერ თბილისის ჟანდარმთა საგუბერნიო სამმართველოს უფროსის სახელზე გაგზავნილი წერილიც ადასტურებს: ,,თიანეთის მაზრის უფროსის შეტყობინების თანახმად სოფლებში ახმეტა, მატანი, ალვანი დროდადრო თელავიდან ჩნდებიან შემდეგი ტერორისტები -1) ხარება ჯიბუტი 2) გოგია კენკიშვილი 3) ზალიკო სვიმონიშვილი 4) თავადი მიხეილ მაყაევი. ყველა ეს პირი ბრალდებულია სხვადასხვა დანაშაულებებში და უპირატესად ვაჭრებისგან ეწევიან ფულის გამოძალვას, ასევე მოსახლეობას დაშინების გზით აიძულებენ საქმეების გასარჩევად თელავის რევოლუციურ კომიტეტს მიმართონ. ეს ტერორისტები თელავის ადმინისტრაციისათვის ცნობილია’’.(53)

      სხვა დოკუმენტების მიხედვითაც ფულის გამოძალვა ამ დაჯგუფების ერთ-ერთი მთავარი საქმიანობა იყო. მაგალითად, პოლიციის ,,სტარჟნიკების“ იმ ჯგუფის ხელმძღვანელი ეკო დარჩიევი, ვინც სოფელ  მაღრანის ზემოთ, მაჭარულას ხეობაში 1913 წლის იანვარში ,,ხარება და გოგიას“ დაჯგუფების წევრები ამოხოცა, 1914 წლის ივნისში წერდა - ,,კახეთში ,,ხარებაs და გოგიას’’ ბანდის წევრების მხრიდან დამაშინებელი წერილების მეშვეობით გამოძალვები  მნიშვნელოანო მოვლენა iyo და კახეთის მოსახლეობისგან ამ გზით 40-50 ათასი მანეთი შესდიოდა ბანდას. ზედმეტი იყო იმაზე ფიქრი, რომ ეცნობებინათ პოლიციისათვის და მოსახლეობა სიტყვა შეუბრუნებლად ასრულებდა ბანდის მოთხოვნას.  ვისაც არ შეეძლო გადახდა ტოვებდა საცხოვრებელ ადგილებს. ეს ბედი უმთავრესად თელავის, სიღნაღის, დუშეთის და თბილისის მაზრებში სავაჭრო და შეძლებულ კლასს ეწია’’.(54)

 

 

 

,,xareba da gogias” dajgufebis wevrebi da

 ტერორისტული თავდასხმebi

       

     რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ჯერ ბოლშევიკების, შემდეგ კი მენშევიკების გავლენის ქვეშ მოქცეული ყოფილი ,,ჯგუფისტების’’ - ხარება ჯიბუტის, გოგია კენკიშვილის, ზალიკა სვიმონიშვილისა და სხვების მიერ ჩადენილი სასტიკი თავდასხმებიდან და მკვლელობებიდან მინდა თელავში განხორციელებული ორი თავდასხმა გამოვყო.(55)

        პირველი ქალაქ თელავში, 1908 წლის 8 იანვარს ურიათუბნის სახელმწიფო ,,სტარშინაზე’’ ნიკოლოზ აბელის ძე ჩოლოყაევზე თავდასხმას ეხება, რომელიც საღამოს 6 საათზე დაჭრეს - ტერორისტებმა მას თავისი ,,ჩვეულებისამებრ“ ზურგიდან ესროლეს. მეფის ხელისუფლების აზრით, ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილზე თავდასხმის მოტივი ჩოლოყაშვილის, როგორც ურიათუბნის სახელმწიფო ,,სტარშინის’’ გლეხებზე სასტიკი მოპყრობა და მის მიერ გადასახადების ამოღებისას გამოჩენილი თვითნებობა იყო. ხელისუფლების ინფორმაციით, 1908 წლის 2 იანვარს სოფელ კალაურში შემდგარა მიტინგი, სადაც კალაურის და მეზობელი სოფლის გლეხებმა მოითხოვეს ჩოლოყაშვილის ,,დასჯა’’.

   კავკასიის მეფისნაცვლის კანცელარიის პოლიციის ნაწილის განსაკუთრებული განყოფილება 1908 წლის 18 იანვარს აცნობებდა პოლიციის დეპარტამენტს, რომ  ,,ჩოლოყაშვილზე თავდასხმა ჩადენილია რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ადგილობრივი კომიტეტის ტერორისტების მიერ. კომიტეტმა ცოტა ხნის წინ გამოუშვა პროკლამაცია ქართულ ენაზე მოსახლეობისათვის მოწოდებით სახელმწიფო ,,სტარშინის’’ წინააღმდეგ. 1908 წლის 2 იანვარს, სოფელ კალაურში ჩატარდა მეზობელი სოფლების ურიათუბნის, შაშიანის და სხვების მაცხოვრებლების მიტინგი და ჩოლოყაშვილზე ტერორის დანიშვნა იქ გადაწყდა’’.(56)

       ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილზე თავდასხმა განხორციელდა მაშინ, როდესაც იგი თავის მოგვარე ნინა ჩოლოყაევასთან, თავად გიორგი ჯანდიერთან, წმინდა ნინოს სასწავლებლის მასწავლებელ თამარ ყაზახოვასთან და ურიათუბნის სკოლის მასწავლებელ ნინა ლაშხაურთან ერთად ბულვარში, ბატონის ციხის გალავანთან სეირნობდა. ეს პირები 1919 წლით დათარიღებულ დოკუმენტში თელავში სკოლის მასწავლებლებად არიან დასახელებული

         აღნიშნული პირების ჩვენებების მიხედვით, როდესაც ისინი ბატონის ციხის აღმოსავლეთით მდგარ ბურჯს გასცდნენ გაისმა იარაღის სროლის ხმა და მსროლელებიც დაინახეს. ერთი, მაღალი კაცი შავი ყაბალახით და ყავისფერი პალტოთი, რომელიც სავარაუდოდ, მაუზერის სისტემის პისტოლეტით იყო შეიარაღებული - იგი მსხვერპლს ფეხზე მდგომი ესროდა. მასთან ერთად იმყოფებოდა ორი სხვა პირი, რომლებიც ჩოლოყაევს მუხლებზე დაჩოქილები ესროდნენ. როგორც კი წაქცეულმა ჩოლოყაევმა იარაღი ამოიღო შავპალტოიანი მაშინვე დაფრთხა და ქვევით ,,ბატონის წყლის’’ უბნისკენ გაიქცა.(57)

       ამრიგად, როგორც მასალებიდან ჩანს თავდამსხმელები არ მოერიდნენ იმას რომ, ნიკოლოზ ჩოლოყაევს გვერდით ნინა ჩოლოყაევა ახლდა და იმის მიუხედავად, რომ შესაძლებელია ტყვია უდანაშაულო ადამიანს, თან ახალგაზრდა ქალს მოხვედროდა მაინც ესროდნენ. როგორც მოწმეების ჩვენებებიდან ირკვევა, თავდამსხმელებმა მსხვერპლს სროლა ზურგის მხრიდან მოულოდნელად დაუწყეს და არ შეწყვიტეს მაშინაც კი, როცა ჩოლოყაშვილი წაიქცა.

         ჩოლოყაშვილს ზურგის მხრიდან მოხვედრილი ორი გამჭოლი ჭრილობა აღმოაჩნდა. იმ დროს თელავის მაზრის უფროსის თანაშემწე ირაკლი ბარათოვის ჩვენებიდან ირკვევა, რომ მის მიერ გატარებული ოპერატიული ღონისძიებების შედეგად ერთ-ერთი ტერორისტის ვინაობა დადგინდა. ჩოლოყაშვილზე თავდასხმის მოწმეს თავდამსხმელი ზალიკო სვიმონიშვილი და ამ დროს შორიახლოს მყოფი  პირები - ფეხსაცმელების ხელოსანი ფირუზ გაგნიძე და ნიკოლოზ ნადიბაიძე ამოუცვნია. (firuz gagniZe, rogorc menSevikuri partiis wevri, 1923 wels iqna dapatimrebuli Telavis e.w. ,,politikuri biuros” - saqarTvelos ,,Ceka”-s adgilobrivi organos mier, rogorc antisabWoTa organizaciis wevri. misi da sxva Telavelebis tragikuli istoria sabWoTa periodSi calke kvlevis sagania – T.s.)

       თელავის მაზრის უფროსის თანაშემწე ბარათოვმა გაჩხრიკა ფირუზ გაგნიძის სახლი და აღმოაჩინა ორი ფოტოსურათი - პირველზე გაგნიძის და სვიმონიშვილი, მეორე ფოტოზე კი  ნიკოლოზ ნადიბაიძე, ლევან ბაბუხაძე, გიორგი იმერელი და ვიღაც ოგანეზოვი ყოფილან გამოსახული, რომლებიც ბარათოვის სიტყვებით, სოციალ-დემოკრატიული პარტიის თელავის ორგანიზაციის აქტიური წევრები იყვნენ.

         ბარათოვის ინფორმაციით, ჩოლოყაშვილს ,,ტერორი დაენიშნა’’ სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ადგილობრივი კომიტეტის გადაწყვეტილებით და ზალიკო სვიმონიშვილის გარდა, თავდასხმაში უშუალოდ მონაწილე პირები სოციალ-დემოკრატიული პარტიიის ტერორისტები - ხარება ჯიბუტი, ნადიბაიძე და გაგნიძე იყვნენ.(58) აღსანიშნავია, რომ პოლიციის მიერ მიღებული აგენტურული ცნობების მიხედვითაც თავდამსხმელები სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ტერორისტები ყოფილან. აქვე ხაზი მინდა გავუსვა იმ გარემოებას, რომ ჩოლოყაშვილზე თავდასხმისა და მისი მოკვლის შესახებ ინფორმაცია, მოსახლეობაში მასზე თავდასხმამდე ორი დღით ადრე გავრცელებულა.  აღნიშნული პირდაპირ მეტყველებს, რომ იმ დროს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის თელავის ადგილობრივი ორგანიზაცია აქტიურად მუშაობდა და მისთვის ,,საჭირო“ ინფორმაციასაც მოსახლეობას წინსწრებით ,,აწვდიდა“

      თავის მოგონებაში ,,ძველი რევოლუციონერი“ კოტე გურგენიშვილი ასე იხსენებს ამ ტერორისტულ აქტს: ,,რაზმელები ყაველაშვილი, ჯიბუტი ხარება და ბეგიას ბიჭი მოსაკლავად თავს დაესხნენ მამასახლის ჩოლოყაშვილს, მაგრამ ის სასიკვდილოდ დაჭრილი გაექცათ“, რაც სინამდვილეს არ შეესაბამება.(59) პირიქით, საარქივო მასალების შინაარსი ადასტურებს, რომ ტერორისტები თავს ჩოლოყაშვილს ზურგიდან დაესხნენ და როგორც კი ძირს დაგდებული, მძიმედ დაჭრილი ჩოლოყაშვილის ხელში იარაღი დაინახეს, სწორედ თავდამსხმელები გაიქცნენ.

         მკითხველის საყურადღებოდ ხაზგასმით მინდა აღვნიშნო, რომ ეროვნების მიუხედავად, იმდროინდელ კავკასიაში ,,მოქმედი“ ტერორისტები არად დაგიდევდნენ მორალის ნორმებსა და ასევე, კავკასიელების ვაჟკაცობის დაუწერელ კანონებს - ისინი მსხვერპლს პირისპირ არ ხვდებოდნენ და თავს უმეტესწილად ზურგიდან ესხმოდნენ. ამასთან, როგორც ზემოთ უკვე აღვნიშნე ამ თავდასხმის დროს ჩოლოყაევს გვერდით თან ქალი ახლდა.

       აღნიშნულის მაგალითად, მინდა ცნობილი ქართველი საზოგადო მოღვაწისა და იმ დროს სოციალისტ-ფედერალისტური პარტიის აქტიური წევრის რევაზ გაბაშვილის მოგონებიდან პატარა მონაკვეთი მოვიყვანო. იგი ბოქაულ, ჩინით ,,პორუჩიკ“ ლოლაძეზე თავდასხმებს ეხება. გაბაშვილი აღნიშნავს, რომ მან ლოლაძე ვაჟკაცობისა და ასევე, როგორც მისი სიტყვებიდან ჩანს - ,,რასიული, ქართული სილამაზისათვის“ ერთხელ სიკვდილსაც კი გადაარჩინა. ლოლაძის მოკვლა ,,დაშნაკცუტუნის“ პარტიის წევრებს სურდათ, რადგან ლოლაძემ ,,ჯერ კიდევ კადეტობის დროს ,,დააჭერინა“ მეფის მოადგილე გოლიცინის დამჭრელი და გაქცეული დაშნაკები.“ 1903 წლის 14 ოქტომბერს ,,დაშნაკცუტუნის“ პარტიის წევრები მეფისნაცვალ გენერალ-ადიუტანტ თავად გრიგოლ გოლიცინს, რომელიც მეუღლესთან ერთად ბრუნდებოდა ქალაქგარეთ სეირნობიდან, თბილისის შესასვლელში, ბოტანიკურ ბაღთან დაესხნენ თავს.

       გაბაშვილის სიტყვებით, იგი თბილისში შეესწრო ლოლაძეზე ტერორისტების მიერ განხორციელებულ ერთ-ერთ მორიგ თავდასხმას. ტერორისტებმა ეტლში მჯდომ ლოლაძეს ყუმბარა ესროლეს, რომელმაც ეტლი დააზიანა, მაგრამ იგი არ დაიბნა და თავდამსხმელებს გამოეკიდა, ერთი მათგანი დაიჭირა და როგორც გაბაშვილი წერს: ,,მიათრია, ჩააგდო ფაეტონში, მოაბრუნებინა ეტლი და ,,გოლოვინსკისკენ“ წაიყვანა. არა მგონია, ბევრი ,,ტერორისტი“ მოქცეულიყო ასე ვაჟკაცურად, ბომბი რომ მისთვის ესროლათ’’.(60)

       ლოლაძეზე განხორციელებულ ამ თავდასხმას იმ დროს სიღნაღში ჟანდარმერიის პუნქტის უნტერ-ოფიცერი იაკობ კრუგლიაკოვი შეესწრო. მის მიერ გაგზავნილი შეტყობინების საფუძველზე თბილისის ჟანდარმთა საგუბერნიო სამმართველომ შეადგინა დოკუმენტი, სადაც ვკითხულობთ: ,,1907 წლის 9 იანვარს, საღამოს 5 საათზე თადარიგის პორუჩიკ ლოლაძეზე თბილისში ერევნის მოედანზე თავდასხმა განხორციელდა. როდესაც კრუგლიაკოვი ელოდებოდა ტრამვაის ვაგონს მისგან 15-20 ნაბიჯში გაისმა გამაყრუებელი ხმა და კრუგლიაკოვმა ბოლის სქელი ღრუბელი დაინახა. აფეთქების მხრიდან 18-19 წლის  ახალგაზრდა გამოიქცა, რომელსაც კრუგლიაკოვი გაეკიდა და ოთხჯერ უშედეგოდ ესროლა’’.(61)

       ლოლაძეზე 1907 წლის 23 იანვარს განხორციელებული სხვა თავდასხმა, რომელიც ,,დაშნაკცუტუნის“ პარტიის წევრებმა, უფრო სწორედ ამ პარტიის რევოლუციური არმიის ,,ხულიბი“-ებმა(ასე იწოდებიან ეს შეიარაღებული პირები დოკუმენტში - T.s.), მაუზერებით შეიარაღებულმა ორმოცდაათზე მეტმა?! პირმა ჩაიდინა, მათთვის ,,წარმატებით’’ დამთავრდა.(62) ერთერთი წყაროს მიხედვით პორუჩიკი ლოლაძის სასიკვდილო განაჩენი სომეხი არქიმანდრიტის კორიუნის მიერ იქნა გამოტანილი, რომელიც ასევე ,,დაშნაკცუტუნის“ პარტიის ელიზავეტოპილის კომიტეტის წევრი იყო.(63)  ლოლაძე მოკლეს, მაგრამ თუნდაც ამ ფაქტის აღწერა, რომ ფაეტონში მჯდარ თადარიგის პორუჩიკ ტარიელ ლოლაძეს ამ რაოდენობის ადამიანი დაესხა თავს და იგი საფეთქელში მძიმედ დაჭრილი, ჭრილობის სიმძიმის მიუხედავად ეტლიდან გადავიდა და თავდამსხმელების მიმართულებით, რომლებიც პირველივე ზალპის შემდეგ გაიფანტნენ, იარაღიდან შეუჩერებლად ისროდა, სანამ სისხლისგან არ დაიცალა, ბევრ რამეზე მეტყველებს. Tumca, aqve აღვნიშნავ, რომ არსებობს ასევე დოკუმენტი, სადაც პორუჩიკ ლოლაძის მკვლელებად სხვა პირები, მათ შორის ილიკო იმერლიშვილი და პავლე ფშავლიშვილი არიან დასახლებული

      ვფიქრობ, ეს ისტორია კიდევ ერთხელ ადასტურებს იმდროინდელი ტერორისტების ,,ვაჟკაცობის“, ,,რაინდობის’’, ,,ჰუმანურობის“ და ა.შ. შესახებ შექმნილი მითების სიცრუეს. ყველა დროის საზოგადოებას უყვარდა და უყვარს თავისუფლების თუ უსამართლობის წინააღმდეგ მებრძოლები, მაგრამ ხშირად მათ იმ თვისებებს აწერენ, რაც რეალობისგან ძალიან შორსაა

     დავუბრუნდეთ ჩოლოყაევზე თავდასხმას. ირაკლი ბარათოვმა ერთ-ერთი მოწმის ჩვენებაში ნახსენები ინფორმაცია გაითვალისწინა და ზალიკო სვიმონიშვილი დააპატიმრა. საქმე იმაშია, რომ ამ მოწმის ჩვენებით მას ზალიკო სვიმონიშვილი ადრეც ჰყავდა თელავში ნანახი. კერძოდ, მოწმის სიტყვებით სვიმონიშვილი თელავში ერთ-ერთ ქუჩაზე მდებარე სახლში ძალიან ხშირად დადიოდა. მართლაც, ამ სახლზე პოლიციის მეთვალყურეობამ შედეგი გამოიღო და სვიმონიშვილი იქ მაცხოვრებლებთან მორიგი ,,სტუმრობისას’’ დააპატიმრეს. როგორც გაირკვა, ეს სახლი სოფელ ფშავლის მღვდელ ლონგინოზ ბერიევს ეკუთვნოდა. აღმოჩნდა, რომ სვიმონიშვილი მღვდლის ქალიშვილ სალომე (სალომეა) ბერიევასთან დაიარებოდა, რომელიც იმ დროს თელავში მდებარე წმინდა ნინოს სასწავლებლის მოსწავლე ყოფილა.

        ვფიქრობ, მკითხველისათვის საინტერესო იქნება აღნიშნული ინფორმაციის ცოტა ვრცლად მიწოდება, 1911 წლის 25 ნოემბერს სოფელ კალაურთან ,,სტრაჟნიკებთან’’ შეჯახებისას ზალიკო სვიმონიშვილს წერილების შეკვრა ამოუვარდა, რომელიც პოლიციამ შეტაკების ადგილას იპოვა. ჩანს მათ სვიმონიშვილი თან დაატარებდა. წერილების შეკვრაში იმჟამად, ქუთაისის ქალთა დაწყებითი სასწავლებლის წმინდა ნინოს სახელობის მოსწავლის, ქალაქ თელავის მაცხოვრებლის 20 წლის სალომე ბერიევას და ზალიკო სვიმონიშვილის სასიყვარულო მიმოწერა აღმოჩნდა.

     ირკვევა, რომ მშობლებმა სალომე ბერიევა ზალიკო სვიმონიშვილთან კავშირის გამჟღავნების გამო, აღმოსავლეთ საქართველოს გაარიდეს და ქუთაისის წმინდა ნინოს სასწავლებელში გადაიყვანეს. ეს დასტურდება წერილების პოვნის მიზეზით, ქუთაისში პოლიციის მიერ დაკითხული სალომე ბერიევას ჩვენებებით. ბერიევა აღნიშნავს, რომ ბოლო ორი წლის განმავლობაში თელავში არ იყო ნამყოფი, რადგან მის მშობლებს ეშინოდათ ის ზალიკო სვიმონიშვილს არ მოეტაცებინა. წერილების შეკვრაში ასევე აღმოჩნდა დასახელებული სასწავლებლის მოსწავლის, სალომე ბერიევას ახლო მეგობრის ქეთევან (ქეთო) წულუკიძის წერილები ზალიკო სვიმონიშვილისადმი.

         ირკვევა, რომ სალომე ბერიევა და ზალიკო სვიმონიშვილი სასიყვარულო კავშირში ხუთი წლის განმავლობაში ყოფილან - იმ დროიდან, როცა სალომე თელავში წმინდა ნინოს სასწავლებელში იწყებს სწავლას. სალომეს სიტყვებით ეს უკანასკნელი მის საქმროდ ითვლებოდა. საინტერესოა, რომ ბერიევას მეგობარი ქეთო წულუკიძე ზალიკო სვიმონიშვილს ერთ წერილში ხარება ჯიბუტზე ეკითხებოდა როგორი პიროვნებააო და ზალიკოს გულუბრყვილოდ, ,,ბავშვურად“ აფრთხილებდა - ,,ყაჩაღი გოგია მხეცია და მასთან არ იმეგობროო’’?!(64) საიდან იცოდა ქეთო წულუკიძემ გოგია კენკიშვილი კახეთში რა ,,საგმირო საქმეებით“ იყო ცნობილი მასალებიდან არ ჩანს. ინფორმაციის სავარაუდო წყარო, ალბათ, მისი მეგობარი სალომე ბერიევა იყო, რომელიც იმის მიუხედავად, რომ პოლიციას დაკითხვისას უჩვენებდა - ,,სვიმონიშვილს მხოლოდ ერთხელ შევხვდი სოფელ ფშაველში და სხვა პირისპირი კონტაქტი არ მქონიაო’’, რეალურად ამ უკანასკნელს, როგორც ზემოთ უკვე ვნახეთ საკმაოდ ხშირად ხვდებოდა თელავში, თავის სახლში და ვინ იცის, იქნებ გოგია კენკიშვილის ,,ამბებს’’ ამ შეხვედრებისას პირადად ზალიკოსგან ისმენდა.

       ზემოთ უკვე ნახსენები ცნობილი თელაველი მასწავლებელი, საზოგადო მოღვაწე, იმ დროს სოციალისტ-ფედერალისტური პარტიის აქტიური წევრი ვანო პაატაშვილი თავის მოგონებებში წერს: ,,თელავის რაიონის სოფელ კისისხევის მცხოვრები და მგზნებარე რევოლუციონერი ზალიკა სვიმონიშვილს ისე ახლოს ვიცნობდი, რომ მე ვიყავი მისი მესაიდუმლე და ის თავისი ინტიმური ცხოვრების ზოგიერთ მოვლენებსაც კი მანდობდა. სხვათა შორის მისი სატრფო იყო ფშავლის მღვდლის ქალი თ. ბ-ძე,(სინამდვილეში სალომე ბერიევა - T.s.) რომელიც ცხოვრობდა თელავში, სახლი ჰქონდათ პლეხანოვის ქუჩაზე, სადაც ხვდებოდნენ ხოლმე“.(65) ანუ, პაატაშვილის მოგონების ეს ნაწყვეტიც ადასტურებს, რომ საარქივო მასალებში ასახული ისტორია რეალობას შეესაბამება და ჩვენ თელაველი სალომე ბერიევას ,,უცნობი სიყვარულის ამბავი“, მართალია ფრაგმენტულად, მაგრამ მაინც ,,გავიგეთ“ თუ ,,გამოვარკვიეთ“.

        თუმცა, ამ ისტორიას, საკმაოდ ,,პროზაული“ გაგრძელება აქვს - ზალიკო სვიმონიშვილმა წერილების დაკარგვის შემდეგ, რომლებიც პოლიციას ჩაუვარდა ხელში, სალომე ბერიევასთან კავშირი გაწყვიტა, თუ თავისდა უნებურად გაწყდა. როგორც სხვა მასალებიდან ირკვევა, წერილების დაკარგვიდან ერთ წელში მან გიორგი ბერძენიშვილის, იგივე ,,ჟორჟიკას“ ცოლის, თუ საყვარლის ელენე ბაჩიაშვილის ღვიძლი და ანიჩკა ბაჩიაშვილი მიიყვანა ცოლად, ჯვარი დაიწერა მასზე.(66)

     ერთ-ერთი თანამედროვის მოგონებიდან ვიგებთ, რომ დები - ელენე და ანიჩკა ბაჩიაშვილები მათმა ბიძაშვილმა ლადო ბაჩიაშვილმა თელავიდან, სადაც ისინი იმ დროს ცხოვრობდნენ და სწავლობდნენ ,,სამკერვალოზე“, 1912 წლის აგვისტოში დედის ავადმყოფობის მიზეზით ,,გაიტყუა’’ და იყალთოში მიმავლებს, გზად გიორგი ბერძენიშვილი, ზალიკო სვიმონიშვილი და სხვა ტერორისტები, თუ უკვე გაყაჩაღებული ,,ხარება და გოგიას’’ სხვა რაზმელები დაახვედრა. ბერძენიშვილმა და მისმა ,,მეგობრებმა“ დები ბაჩიაშვილები გაიტაცეს და მათი სურვილის საწინააღმდეგოდ, იმავე ღამით ერთ დაზე ბერძენიშვილმა, მეორეზე კი სვიმონიშვილმა ჯვარი დაიწერეს. დასახელებული მოგონების მიხედვით, სვიმონიშვილს პირველად ნანახი ანიჩკა ბაჩიაშვილი ძალიან მოსწონებია. აღსანიშნავია, რომ ასეთი ,,ერთგულება’’ ტერორისტებმა ლადო ბაჩიაშვილს დაუფასეს -  ამის შემდეგ იგი როგორც ზალიკო სვიმონიშვილის ბანდის წევრი ისეა ნახსენები, რადგან სხვადასხვა პირებს, მათ შორის რუისპირის მცხოვრებ თავად მაყაევს ზალიკოს სახელით ფულს სძალავდა.(67)

   სწორედ დებ ბაჩიაშვილებს ბრალდებოდათ 1913 წლის 8 იანვარს თბილისში მოკლული ზალიკო სვიმონიშვილის გაცემა. დები ბაჩიაშვილები იმ დროს თბილისში დედასთან ერთად ცხოვრობდნენ. საინტერესოა, რომ ჩემს მიერ მოძიებული დოკუმენტების მიხედვით ზალიკო სვიმონიშვილის თბილისში ყოფნის შესახებ ინფორმაციის მიწვდისთვის ორ აგენტს გადაუხადეს თანხა. თუმცა, ეს მხოლოდ არსებული მასალის კონსტატანციაა და მეტი არაფერი, რადგან rogorc mkiTxveli qvemoT naxavs, erTi pirovneba, ვინc გასცა სვიმონიშვილი ukve davadgineT – es iyo qaSueTis eklesiis yofili diakvani da Semdeg, Telavis mazris ufrosis movalobis Semsrulebel irakli baraTovis mier ,,dagenturebuli” arCil iosebiZe.

        ხელისუფლებისათვის გოგონების გატაცებიდან მალევე ცნობილი გახდა, რომ ელენე ბაჩიაშვილი გიორგი ბერძენიშვილის ან ცოლი ან საყვარელი იყო. 1916 წელს თბილისის ჟანდარმთა საგუბერნიო სამმართველოს უფროსის მოადგილე, თელავში მყოფ პუნქტის უნტერ-ოფიცერს წერდა, რომ უკან უბრუნებდა ,,ყაჩაღ ,,ჟორჟიკას’’ ცოლის - ელენე ივანეს ასული ბაჩიაშვილის ფოტოს’’. იმავე წლით დათარიღებული სხვა დოკუმენტის მიხედვით კი ,,საიდუმლო აგენტის ინფორმაციით ჟორჟიკა ბერძენიშვილი თელავის მაზრიდან თბილისში მიდის, სადაც  მისი საყვარელი ელენე ივანეს ასული ბაჩიაშვილი ცხოვრობს’’.(68)

        დაპატიმრებული ზალიკო სვიმონიშვილი თელავის მაზრის უფროსის თანაშემწის მოვალეობის შემსრულებელმა თავადმა ირაკლი ბარათოვმა დაკითხა. სვიმონიშვილმა უჩვენა, რომ ,,პარასკევს მას  ფეხსაცმელების ხელოსანი გაგნიძე შეხვდა, რომელმაც უთხრა, რომ ტერორისტული აქტის ჩადენის მოსამზადებლად ეძებდა.“ გაგნიძეს ასევე უთქვამს, რომ პარტიამ მათ - გაგნიძეს, სვიმონიშვილს და სხვებს ურიათუბნის ,,სტარშინის’’ ჩოლოყაშვილის მოკვლა დაავალა. სვიმონიშვილის სიტყვებით - ,,ამის შემდეგ გაგნიძემ იგი თელავის ბულვარში მიიყვანა, სადაც შეხვდა ლეკი - ხარება ჯიუტი, ნიკოლოზ ნადიბაიძე, გიორგი იმერელი და გოგია. ასევე ვიღაცა იმერელი მეტსახელით ბუკან(კ)ა’’.(69)

       დაპატიმრებული ზალიკო სვიმონიშვილი თელავის სამაზრო სამმართველოს შენობის ერთ-ერთ ოთახში იქნა მოთავსებული, ანუ თელავის ციხეში არ გადაიყვანეს. ალბათ მაზრის ხელმძღვანელობას მისი დაკითხვის გაგრძელება სურდა. თუმცა, მათ ეს ვერ შეძლეს - სვიმონიშვილი ტუალეტში გაყვანის დროს გაიქცა. საქმე იმაშია, რომ მაზრის პოლიციის ,,სტრაჟნიკმა’’ იგი იარაღის გარეშე გაიყვანა და ეს უკანასკნელიც იოლად დაუსხლტა ხელიდან. ვფიქრობ, უფრო სავარაუდოა, რომ ,,სტრაჟნიკმა’’ სვიმონიშვილი გააპარა, რასაც მისი სამსახურიდან დათხოვა მოყვა.(70) აღსანიშნავია, რომ ამის შემდეგ ზალიკო სვიმონიშვილი საარქივო მასალებში როგორც ,,გაქცეული ტერორისტი“ ასე იხსენიებოდა.(71)

 

…………………………………………

 

     1908 წლის 12 თებერვალს ქალაქ თელავის ცენტრში, ბულვარში სოფელ ყვარლის მცხოვრები ივანე ზაუტაშვილი თავს დაესხა თავად სულხან ვახვახოვს, მაგრამ გასროლა ვერ შეძლო - იარაღმა უმტყუნა. 1908 წლის 19 თებერვალს, ანუ ერთი კვირის შემდეგ, ივანე ზაუტაშვილი თელავში ვაჭარ დავით სიმონოვის მაღაზიაში შევიდა და ესროლა. აღსანიშნავია, რომ ეს თავდასხმაც წარუმატებელი იყო - ვაჭარ სიმონოვს ტყვია ასცდა. ზაუტაშვილი თელავში მოქმედი სოციალ-დემოკრატი ბოლშევიკების ადგილობრივი ორგანიზაციის, ეგრეთ წოდებული ,,ჯგუფისტების’’ აქტიური წევრი ყოფილა.

       აღნიშნულ თავდასხმებთან დაკავშირებით დაწყებული ძიების საქმეების მიხედვით, ზაუტაშვილის გარდა ,,ჯგუფისტების“ რიგებში გაერთიანებული ყოფილან - თელაველი ალექსანდრე ეგოროვი, ივანე ზურაბოვი, მიხეილ ცინცაძე, გიორგი ძულიაშვილი, იყალთოელი გიორგი ბერძენიშვილი -,,ჟორჟიკა’’ და სხვები. როგორც ვაჭარ სიმონოვის დაკითხვის ოქმიდან ირკვევა, ზაუტაშვილი მის მაღაზიაში შევიდა,  სიგარეტი იყიდა და გარეთ გავიდა. ამის შემდეგ უკან მაღაზიაში  შებრუნდა და ესროლა.(72)

        დაახლოებით ასეთივე ,,მშვიდ“ სიტუაციაში მოახდინა ზაუტაშვილმა თავდასხმა სულხან ვახვახოვზე, რომელსაც საერთო ჯამში ,,ჯგუფისტები“ 1908 წლის თებერვალში ორჯელ - 12 და 18 რიცხვში დაესხნენ თავს. პირველი თავდასხმისას - 1908 წლის 12 თებერვალს ივანე ზაუტაშვილი თელავის მაზრის პოლიციის სამმართველოს თავისუფლად დაქირავებულ მწერალ სულხან ვახვახოვს უკანიდან მიეპარა, იარაღი ზურგზე მიბრჯნით მიადო და ესროლა, უფრო სწორედ იარაღი არ გავარდა. ვახვახოვმა, თავის მხრივ ამოიღო იარაღი და გაქცეულ თავდამსხმელს ესროლა, მაგრამ ააცდინა და მსროლელი უვნებლად გაიქცა.(73)

        თელავის მაზრის უფროსის თანაშემწის მოვალეობის შემსრულებლის ირაკლი ბარათოვის სიტყვებით, მას ამ თავდასხმის შესახებ თელავის სარეზერვო პოლიციის ,,სტრაჟნიკმა’’ ათანასე სოლოპმა მაშინვე აცნობა.(74) შესაბამისად, იგი დანაშაულის ადგილზე დროულად გამოცხადდა და იქვე მოტრიალე ახალგაზრდა დააკავა, რომელიც გიორგი მესაბლიშვილი აღმოჩნდა. aqve aRvniSnav, rom ათანასე სოლოპი 1919 წლით დათარიღებულ ერთ-ერთ დოკუმენტშიც დასახელებულია, როგორც მილიციის რეზერვში მყოფი პირი

         დაკითხვისას ამ უკანასკნელმა უჩვენა, რომ  თავდამსხმელი ივანე ზაუტაშვილი იყო. დაკითხულ იქნა სულხან ვახვახოვიც, რომელმაც განაცხადა, რომ იგი თელავის ცენტრში სეირნობდა. შეამჩნია მესაბლიშვილი და ვიღაც უცნობი თუ თვალს როგორ ადევნებდნენ. ამასთან, კიდევ ორი ახალგაზრდა  - გიორგი ყიფიანი და მიხეილ შიუკოვი მისგან შორიახლოს დადიოდა. როდესაც მიუხლოვდა ღვთისმშობლის ეკლესიას მან იგრძნო, რომ ზურგიდან უბიძგეს და ორჯელ ჩხაკუნის ხმა გაიგო. მოიხედა და დაინახა შავ ბლუზაში ჩაცმული პიროვნება, რევოლვერით ხელში.  ვახვახოვმა თქვა, რომ ამის შემდეგ მანაც ამოიღო იარაღი და თავდამსხმელს ესროლა. მინდა მოვიყვანო მესაბლიშვილის ჩვენებიდან ერთი მონაკვეთი, კერძოდ, მისი სიტყვებით, როდესაც სროლის ხმა გაიგონა მას მოჰყვა  ვახვახოვის ხმა - ,,შე ნაძირალა იარაღში მარტო ერთი ტყვია მაქვს თორემ სეირს გიჩვენებდიო’’.(75)

      დაკავებულმა გიორგი ყიფიანმა და მიხეილ შიუკოვმა ამოიცნეს ზაუტაშვილი, როგორც ვახვახოვზე თავდამსხმელი. აქვე ბარათოვი იოსებ მესაბლიშვილზე საკმაოდ საინტერესო ინფორმაციას იძლევა. მისი სიტყვებით მან ,,ფარულად’’ შეაგროვა ინფორმაცია ამ უკანასკნელზე, რომელიც მიღებული ცნობების თანახმად ,,ცნობილი კოლექტივისტია სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ბოლშევიკების, ასე ვთქვათ ,,ჯგუფისტების“ და თელავში რევოლუციური მოძრაობის აქტიური მონაწილეა’’.(76)

        ბარათოვი ვახვახოვს საკმაოდ ფიცხ და თავშეუკავებელ ადამიანად მოიხსენიებს და მასზე თავდასხმის შესაძლო მოტივზე საუბრობს. minda xazgasmiT aRvniSno, rom aleqsandre ვახვახოვის დასახასიათებლად ალბათ უფრო ,,თავზეხელაღებული ვაჟკაცი“ თუ გამოდგება, რადგან მისი საქციელი ტერორისტების პირველი თავდასხმის შემდეგ - ქალაქში მარტო და თავისუფლად სიარული, იმ დროს მხოლოდ უმამაცეს და თავზეხელაღებულ ადამიანს თუ შეეძლო

        მისი სიტყვებით, ვახვახოვმა თავდასხმამდე ცოტა ხნით ადრე თელავში ფირუზ გიორგელაშვილი, სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ბოლშევიკების თელავის ორგანიზაციის ერთ-ერთი ლიდერი დააკავა. ვახვახოვი მაზრის სამმართველოს შენობაში, მის კაბინეტში ხმამაღლა, პირში აგინებდა გიორგელაშვილს. გარდა ამისა, იგი ამის თაობაზე თელავის ბულვარში ტრაბახობდა და გიორგელაშვილის დაპატიმრებას თავის თავზე იწერდა. ბარათოვი წერს, რომ ვახვახოვი გიორგელაშვილზე ხშირად ამბობდა, რომ იგი თელავში ყველაზე საშიში ტერორისტი და ყაჩაღი იყო.

        თავდასხმის ადგილიდან გაქცეული ზაუტაშვილი ბარათოვმა მალევე დაპატიმრა.(77) მან საიდუმლო ცნობები მიიღო, რომ ზაუტაშვილი ქალაქ თელავში ყოველ დილით მაწანწრის გავლით ვარდისუბნის მხრიდან შედიოდა. ვახვახოვზე განხორციელებული მეორე თავდასხმიდან ცოტა ხანში, დილით ადრე მაწანწრის ხევთან ჩასაფრება მოაწყო და ზაუტაშვილი დაიჭირა. ჩანს, რომ ამ უკანასკნელს პოლიციის ,,სტრაჟნიკებმა“ კარგად სცემეს და მანაც ,,გულწრფელი“ აღიარებითი ჩვენებები მისცა. მათში სადაც დეტალურადაა აღწერილი როგორც ზაუტაშვილის, ასევე სხვა ტერორისტების მიერ ჩადენილი ტერორისტული აქტები.

       ზაუტაშვილის სიტყვებით, 1908 წლის თებერვლის დასაწყისში, თელავში, ე.წ. მაწანწარაზე მას შეხვდნენ ცნობილი ტერორისტი ხარება ჯიბუტი - მესტსახელით ლეკი, ასევე მისი ნაცნობი ტერორისტები გოგია კენკიშვილი, ზალიკო სვიმონიშვილი და ალექსანდრე სუხიტაშვილი. შეხვედრაზე ხარებამ დიდი სახაზინო ტიპის რევოლვერი მოიხსნა, მისცა და უთხრა, რომ სულხან ვახვახოვი უნდა მოეკლა.

       ზაუტაშვილი თავის ჩვენებაში ამ თავდასხმის დეტალებს დაწვრილებით აღწერს. საინტერესოა, რომ როგორც ზაუტაშვილის ჩვენებიდან ირკვევა, ვახვახოვზე წარუმატებელი თავდასხმის შემდეგ იგი თელავის მახლობლად, ე.წ. ზუზუმბოს ტყეში მისულა, სადაც დასახელებული ტერორისტები ელოდებოდნენ. როდესაც მათ გაუგიათ, რომ მან ვახვახოვი ვერ მოკლა გოგია კენკიშვილს იგი მაგრად უცემია. ზაუტაშვილი კიდევ ორი დღე ყოფილა ზუზუმბოზე მათთან ერთად და კენკიშვილს მისთვის ახალი დავალება მიუცია - ვაჭარ დავით სიმონოვის მკვლელობის ჩადენა. თუმცა, როგორც აღვნიშნე ზაუტაშვილმა სიმონოვს კი ესროლა, მაგრამ ტყვია ააცილა.

       ამის შემდეგ, ზაუტაშვილი კვლავ შეხვდა ჯიბუტს, კენკიშვილს, სუხიტაშვილს და სვიმონიშვილს და აცნობა, რომ სიმონოვი გადარჩა. მათ კი უთქვამთ, რომ ,,ისინი ასე არ ,,მუშაობენ“ და რომ წინა დღეს ვახვახოვი მოკლეს’’.(78)

    როგორც საარქივო მასალებიდან ირკვევა, ,,სულხან ვახვახოვზე ზაუტაშვილის მიერ პირველი წარუმატებელი თავდასხმის შემდეგ ,,ჯგუფისტებმა’’ შეკრება მოაწყეს და ვახვახოვზე ტერორის განსახორციელებლად  გამოცდილი ტერორისტები - ჯიბუტი, კენკიშვილი, სვიმონიშვილი, არუთინოვი აირჩიეს’’.(79)

       აღსანიშნავია, რომ თუ ჩოლოყაშვილზე თავდასხმა, დასახელებულმა ტერორისტებმა სოფლის მიტინგზე გამოტანილი გადაწყვეტილების შემდეგ განახორციელეს, ვახვახვზე თავდასხმა სოციალ-დემოკრატი ბოლშევიკი ტერორისტების, ე.წ. ,,ჯგუფისტების’’ მიერ უშუალოდ ყოფილა გადაწყვეტილი. კერძოდ, როგორც ვახვახოვის მკვლელობის შემდეგ დაპატიმრებული ნარიმანოვის, ეგოროვის და სტეპანოვის ჩვენებით ირკვევა, ისინი ,,ჯგუფისტების პარტიის’’ წევრები იყვნენ და გამოძალვას, ტერორს, ძარცვას ეწეოდნენ. ამ დოკუმენტის მიხედვით ,,15 თებერვალს პირველი თავდასხმის შემდეგ ამ და სხვა პირებმა - 24 კაცმა შეადგინეს კოლექტივი და განიხილეს ვ-ს საქმე, რომელსაც დაუნიშნეს ტერორი’’.(80) აქვე ჩამოთვლილია ეს პირები: ,,თელავის მცხოვრებლები - ტიგრან ნარიმანოვი, ბუღდან ეგოროვი, ბაგრატ სტეპანოვი, მიხეილ ამონაშვილი, მკერავი გიორგი კურდღელოვი, ნავთით მოვაჭრე სარქის კაზახელი, უნაგირების ოსტატები ძმები ანისიმ და გიორგი ჩიკვაიძეები, ხეზე მომუშავე ხელოსანი გიორგი ბუიშვილი, ტატო სარმანიძე, რკინის ხელოსანი ეგორ ფირანიშვილი მეტსახელით ,,ტაკვილა’’, ფეხსაცმელების ხელოსანი იოსებ ლეკიშვილი, ქვის ოსტატი საბა ჩიდრაშვილი და სვიმონოვი.’’ აქვე მითითებულია, რომ ,,ცნობების მიხედვით დასტურდება, ჩამოთვლილი ნარიმანოვი, ეგოროვი, სტეპანოვი, ამონაშვილი და სხვები შედიან ,,ჯგუფისტების’’ პარტიაში და არიან მასში საკმაოდ მსხვილი ფიგურები, ხელმძღვანელობენ გამოძალვებს, ძარცვებს, ტერორისტული აქტების ჩადენას’’.(81)

      სხვა საარქივო საქმის მიხედვით - ,,ვ-ს მკვლელობა ტერორისტებმა თელავის ორგანიზაცია ,,ჯგუფისტების’’ სოციალ-დემოკრატი ბოლშევიკები პარტიის ორგანიზაციის დადგენილებით ჩაიდინეს’’.(82) ასევე, არსებობს დოკუმენტი, სადაც წერია, რომ სულხან ვახვახოვი სოციალ-დემოკრატიული პარტიის თელავის ორგანიზაციის დადგენილებით იქნა მოკლული. ჩემი აზრით, კონკრეტულად რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის რომელ ფრთას - ბოლშევიკებს თუ მენშევიკებს ეკუთვნოდნენ დასახელებული ტერორისტები მნიშვნელოვანი არაა. ფაქტია, ამ დროს რომ ისინი ტერორისტულ აქტებს სწორედ პარტიული ნიშნით აწყობდნენ. ყოველ შემთხვევაში ხელისუფლება მათ ამ დროს სწორედ ,,ბოლშევიკ-ჯგუფისტებად’’ მოიხსენიებდა.(83)

       პარტიის თუ ტერორისტების ჯგუფის მიერ სასიკვდილო განაჩენის გამოტანის საბაბი, ვახვახოვისგან ,,ამ პარტიის ხელმძღვანელის ფირუზ გიორგელაშვილის და ტერორისტ ზაალ სვიმონიშვილის, ,,ჯგუფისტების’’ ტიგრან ნაიმანოვის, ბუღდან ეგოროვის, ბაგრატ სტეპანოვისა და თაზო სვიმონოვის დაჭერა’’ ყოფილა.’’(84) მასალაში ასევე მითითებულია, რომ - ვ-ი თელავის ბოქაულის მოვალეობას ცოტა ხნით ასრულებდა და ამ დროს დაპატიმრებული სვიმონოვი, ნარიმანოვი, არშაკა არუთინოვი - ბეგიას ბიჭი და ვიღაც პარტიული მეკასრე სასტიკად სცემა.(85) შესაძლებელია ,,partiuli mekasre”-Si იგულისხმება სოსია (სოლკა) ბიწკინაშვილი, რომელიც პროფესიით მეკასრე იყო.

    კურიოზია, მაგრამ ჩანს, რომ მეფის რუსეთის საიდუმლო პოლიციის ორგანოებს შორის ,,კარგი კოორდინაცია’’ არ იყო. 1908 წლის აგვისტოში კავკასიის რაიონული ოხრანკის განყოფილების ერთ-ერთი თანამშრომელი, თიანეთის მაზრის უფროსს სწერდა, რომ ,,ეცნობებინა მისთვის ხარება ჯიბუტი, გოგია კენკიშვილი, ზალიკო სვიმონიშვილი, მიხეილ მაყაევი რომელიმე რევოლუციური ორგანიზაციის წევრები იყვნენ, თუ ძარცვებით და ფულის გამოძალვით დაკავებული უბრალო ყაჩაღები’’.(86)

    ზემოდასახელებულ დოკუმენტში ასევე აღნიშნულია, რომ ხარება ჯიბუტის ტერორისტული ჯგუფისათვის ოთხი მაუზერი სწორედ ნარიმანოვს და ეგოროვს გამოუწერიათ.(87)

        ზაუტაშვილის ჩვენების მიხედვით მას ტერორისტებმა ასევე უთხრეს, რომ ვახვახოვს ,,ბეგიას ბიჭი’’ ზურგიდან მიეპარა და პირველმა ესროლა, ანუ საუბარია არშაკა არუთინოვზე, რომელიც თავის მოგონებებში ადასტურებს ვახვახოვის მკვლელობაში მონაწილეობას. იგი წერს: ,,1908 წელს მდევნიდნენ იმისთვის, რომ მოვკალით პრისტავის პომოშნიკი ვ-ი, მოვკალით ოთხმა კაცმა - მე, გოგია კენკიშვილმა, ზალიკო სვიმონიშვილმა, სანდრო სუხიტაშვილმა’’.(88)

      არშაკა არუთინოვი თავის მოგონებაში წერს, რომ ამ მკვლელობის ჩადენის შემდეგ იგი საქართველოდან წავიდა და მხოლოდ 1918 წელს დაბრუნდა. აქ კი, როგორც ,,ძველი პარტიული“ და ტერორისტი მენშევიკების მიერ დაპატიმრებულ იქნა. მისი სიტყვებით: ,,დაიჭირეს ძველი მომუშავე პარტიულები და მეც დამიწყეს ძებნა ჩემი ამხანგები დახვრიტეს.“(89) სავარაუდოდ, მისი დაპატიმრება უკავშირდება 1918 წლის გაზაფხულზე თელავში განლაგებული ე.წ. მე-8 პოლკის აჯანყებას, რომელსაც ,,ძველი“ რევოლუციონერის ვანო ქისტაურის მოგონების მიხედვით ,,ბოლშევიკურ პოლკს“ უწოდებდნენ.(90) რაც შეეხება ,,ძველ ამხანაგებს’’, მათში ალბათ ერთ-ერთი ტერორისტი და ყაჩაღი სანდრო ყაველაშვილი, მეტსახელად ,,ძია“ იგულისხმება.

      მინდა აღვნიშნო, რომ არშაკა არუთინოვის ,,ბოლშევიკობა“ და ,,ჯგუფისტობა“ ლოგიკურად გაგრძელდა. მისი სიტყვებით - ,,1924 წელს შედგა რაზმი შალვა წერეთლის მიერ, მეც ვმუშაობდი რაზმში, რომელიც იბრძოდა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის წინააღმდეგ’’.(91)

      თელავის მაზრის სამმართველოს მწერალი, თავადი სულხან ვახვახოვი, 1908 წლის 21 თებერვალს თელავის ცენტრში ზემოდასახელებულმა პირებმა: ხარება ჯიბუტმა, გოგია კენკიშვილმა, ზალიკო სვიმონიშვილმა, არშაკა არუთინოვმა და ალექსანდრე (სანდრო) ილიას ძე სუხიტაშვილმა მოკლეს.(92)

      მასალების ანალიზიდან ჩანს ვ-ს თავს მოულოდნელად, ზურგიდან დაესხნენ. მას მაუზერიდან იმ დროს ხმარებაში ახლად შემოსული ე.წ. ფეთქებადი (სახეთქი) ტყვიები ესროლეს, რომლის მოხვედრის შედეგად ვახვახოვს თავის ქალა ახდია. თავდასხმის შემდეგ ტერორისტები ქვემოთ დაეშვნენ და დაადგნენ გზას, რომელიც მიდიოდა სოფლების გულგულის და კურდღელაურისკენ. აღნიშნულ სოფლებში პოლიციის ,,სტრაჟნიკების“ მიერ ტერორისტების ძებნამ შედეგი არ გამოიღო.

      მსხვერპლის ბიძაშვილის გიორგი რევაზის ძე ვ-ს სიტყვებით იგი ბულვარზე საპარიკმახერო ,,ჟოზეფ“-ში პირს იპარსავდა, როდესაც მასთან მივიდა სულხან ვახვახოვი და უთხრა, რომ მიდიოდა ფეხსაცმელების ხელოსან კიკნაძესთან ჩექმებისთვის. მისი საპარიკმახეროდან გასვლიდან რამოდენიმე წუთში ზალპებად გაისმა ძლიერი სროლის ხმა. გიორგი ვ-ი საპარიკმახეროდან გარეთ გამოვარდა და დაინახა ოთხი ადამიანი, რომლებიც იარაღის ჰაერში სროლით ბულვარზე მირბოდნენ. მათ შორის ცნობილი ტერორისტი არშაკ არუთინოვი ამოიცნო, რომელიც ,,გოროდოვოი’’ ტერტეროვის მკვლელობაში, ფეხსაცმელების ხელოსან ალექსანდრე ლაზარიაშვილის დაჭრაში იყო ბრალდებული. ალექსანდრე ლაზარიაშვილზე თავდასხმას არშაკა არუთინოვი თავის მოგონებაში ადასტურებს.

      გიორგი ვ-მ უჩვენა, რომ არუთინოვი სირბილისას თან ხტებოდა, ტრიალდებოდა, რევოლვერით ჰაერში ისროდა და ყვიროდა ,,ჰოპ, ჰოპ, ჰოპ“. არუთინოვის გარდა თავდამსხმელებს შორის მან ზაალიკო სვიმონიშვილიც ამოიცნო.(93)

      მოწმეების დაკითხვის ოქმიდან ჩანს, რომ მსხვერპლის ძმა ალექსანდრე გიორგის ძე ვ-ც იქვე შორიახლოს, ბულვარზე მდებარე სასტუმრო ,,საოჯახო ნომრებში“ თავადის ასულ ვარვარა მაყაევასთან იყო სტუმრად, როდესაც გაიგო სროლის ხმა. გარეთ გამოვიდა და დაინახა გურგენოვის საკონდიტროსთან ძირს მწოლიარე ადამიანი. მასში თავდაპირველად თავისი ძმა ვერ ამოიცნო. თავისგან ოც ნაბიჯში კი დაინახა ოთხი გაქცეული ადამიანი, ვინც ჰაერში ისროდნენ. ერთ-ერთში, რომელიც რევოლვერს ისროდა, დაბალი ტანის იყო და ფეხები თავისებურად დაგრეხილი ჰქონდა, მან მისთვის ნაცნობი თელაველი ტერორისტი ბეგიას ბიჭი - არშაკა არუთინოვი ამოიცნო.(94)

        ოქმის მიხედვით, სხვა მოწმემ თავადმა ვახტანგ თარხანოვმა უჩვენა, რომ ,,თავდამსხმელებს შორის იყვნენ თელაველი ტერორისტი, ბეგიას ბიჭი, რომელიც ყვიროდა და ჰაერში ისროდა რევოლვერს, სოფელ გულგულის მცხოვრები ყაჩაღი გოგია კენკიშვილი, ასევე სოფელ კურდღელაურის მცხოვრები სუხიტოვი (ალექსანდრე სუხიტაშვილი - თ.ს.).(95)

      სულხან ვ-ზე თავდასხმის მონაწილეების ვინაობის შესახებ ჩვენ სხვა წყაროდანაც მოგვეპოვება ინფორმაცია. კერძოდ, ზემოდასახელებული ტერორისტები ამ მკვლელობიდან ცოტა ხანში თავის ნაცნობ მეწისქვილესთან მისულან, რომლისთვისაც ხარება ჯიბუტს უთქვამს რომ: ,,ვ-ი როგორც ,,შპიონი’’ და ხულიგანი ამიტომ მოვკალითო’’.(96)

       მეწისქვილის სიტყვებით სვიმონიშვილი მოჰყვა მკვლელობის ჩადენის დეტალებს და თქვა, რომ ,,ვ-ს ჯერ კენკიშვილმა ესროლა და ააცდინა, შემდეგ ხარებამ ესროლა და თავში მოარტყა ტყვია, ვახვახოვი დაეცა. სხვებმაც - სვიმონიშვილმა, სუხიტაშვილმა და კიდევ ერთმა (ბეგიას ბიჭი) მიირბინეს და ორ ჯერი მისცეს ახლოდან. ამას რომ ყვებოდა სვიმონიშვილი იცინოდა და ამბობდა, რომ ასეთი წარმატებული ტერორისტული აქტი მათ ჯერ არ ჩაედინათ’’.(97)

        სხვა მოწმეების - თელავის ბაშკადიკლარის სარეზერვო ბატალიონის ეფრეიტორ ვოლხოვსკის, ასევე რიგითების - პეტრენკოსა და ლენკის სიტყვებით ისინი იმყოფებოდნენ ბაზარში, როდესაც გაიგეს ბულვარიდან  სროლის ხმა. მათ  ბულვარის ახლოს ქალაქის ბაღის კიდესთან სამი მუხლებზე მდგარი ადამიანი დაინახეს, რომლებიც ისროდნენ და შემდეგ სხვადასხვა მხარეს გაიქცნენ. საინტერესოა, რომ ჩოლოყაშვილზე თავდასხმისასაც მოწმეები ტერორისტების სროლის ამ თავისებურ მანერას, ანუ მუხლზე დგომას და ისე სროლას აღწერდნენ.

     ამავე საარქივო მასალაში არის მოყვანილი თელავის მაცხოვრებლის ქრისტეფორე ტერ-კირაკოზოვის ჩვენება. ამ უკანაკნელის სიტყვებით მას მარქაროვის მაღაზიის ,,პრიკაზჩიკმა’’ ტიგრან ნარიმანოვმა მოუყვა, რომ დაინახა როგორ მოკლეს ვახვახოვი. ნარიმანოვის სიტყვებით ,,თავდამსხმელები იყვნენ ექვსი - ხარება ჯიბუტი, გოგია კენკიშვილი, ბეგიას ბიჭი (არუთინოვი), ალექსანდრე სუხიტაშვილი (მეტსახელით პეტუშოკ), ზაალ სვიმონიშვილი და სოფელ ყვარლის მცხოვრები ივანე ზაუტაშვილი.’’ შემდეგ აღწერილია მკვლელობა, თუმცა მნიშვნელოვანი უფრო სხვა გარემოებაა, როგორც ამ მასალაშია აღნიშნული ,,ტერ-კირაკოზოვმა იცოდა, რომ ნარიმანოვი პარტიულია და მას ამ საქმეში აუცილებლად უნდა მიეღო მონაწილეობა, ამიტომ დაანამუსა, ახალგაზრდა კაცი ასე სასტიკად რატომ მოკლეს, რაზეც ნარიმანოვმა უპასუხა, რომ მისი მკვლელობა იმიტომ გადაწყვიტეს, რომ მან ბევრი პრობლემა შეუქმნა მათ, პოლიციაში დაათრევდა და  შპიონი და ხულიგანი იყო. თქვა რაც ნაკლები იქნებიან ასეთი ადამიანები მით უკეთესიაო’’.(98) თუმცა, თავის მხრივ ტიგრან ნარიმანოვმა, როგორც მოწმემ პოლიციას ჩვენების მიცემისას, თავდამსხმელებში მხოლოდ ზალიკო სვიმონიშვილი დაუსახელა, რაც შესაძლებელია შეგნებულად, წინასწარ განზრახვით გააკეთა. ისე კი, როგორც უკვე ზემოთ აღვნიშნე ტიგრან ნარიმანოვი სოციალ-დემოკრატი ბოლშევიკი ტერორისტების, ე.წ. ,,ჯგუფისტების’’ აქტიური წევრი იყო და სავარაუდოდ, ვახვახოვის მკვლელობის ადგილზე მისი ყოფნა, ალბათ უფრო სიტუაციის ,,კონტროლის’’ სურვილით იყო გამოწვეული.

      მინდა ისიც აღვნიშნო, რომ ვახვახოვის თავდასხმას შემთხვევით შეესწრო ილარიონ ყაზახოვი, რომელიც ზემოდასახლებულმა ბაშკიდიკლარის ბატალიონის წევრებმა დააპატიმრეს, მაგრამ თელაველი, პატარა მაღაზიის მფლობელი გასპარ მოსიაშვილისა და სხვა მოწმეების ჩვენების საფუძველზე, როგორც მკვლელობის შემთხვევითი შემსწრე მალევე გაათავისუფლეს.(99)

       1914 წლით დათარიღებულ ერთ-ერთ დოკუმენტში კი ვკითხულობთ - ,,ხარება და გოგიას“ ბანდა, როგორც უნდოდა ისე იქცეოდა კახეთში თითქმის 8 წლის განმავლობაში. მათ მიერ ჩადენილი მკვლელობებიდან ყურადღებას იქცევს პრისტავ აპუშკინის მკვლელობა თელავში, სტრაჟიკების ოფიცერ პორუჩიკ ცელმანის მკვლელობა ნაფარეულში, თელავის მაზრის ჩინოვნიკ ვახვახოვის მკვლელობა ქალაქ თელავში, ასევე მასობრივი მსხვერპლი სახელმწიფო სტარშინების, სტრაჟნიკების, ურიადნიკების, პოლიციის აგენტებისა და კერძო პირების. ამ ბანდის ხელით მოკლულთა რაოდენობა ორმოცდაათს აჭარბებს. ბანდამ მოაწყო თავდასხმა წინანდლის მამულის ხაზინაზე და გაიტაცა მსხვილი თანხა, მოაწყო თავდასხმა სახელმწიფო ფოსტაზე და სხვა. ბანდის თავხედობას არ ჰქონდა საზღვარი - პრისტავი აპუშკინი და თავადი ვახვახოვი დღისით-მზისით ჩაცხრილეს. თელავის მაზრის უფროსს ანტონოვს თელავიდან 7-8 ვერსის მანძილზე დაესხნენ თავს, დაჭრეს თუში ზარიძე, 1912 წელს ხორხელის მცხოვრები გავარდაშვილი დახვრიტეს ადგილობრივი მოსახლეობის თვალწინ და სხვა’’.(100)

თავისთავად ცხადია, რომ დღისით-მზისით, სახალხოდ, ასე ღიად და დაუსჯელად ჩადენილი ტერორისტული აქტები უარყოფითად აისახებოდა თელავის მოსახლეობის განწყობაზე. მეტიც, ამ დროს მომხდარი ტერორისტული აქტები გარკვეულწილად ზრდიდა მოსახლეობაში რევოლუციური პარტიების, მათ შორის სოციალ-დემოკრატების მიმართ უარყოფით დამოკიდებულებას.

      გარდა ამისა, ხელისუფლება ზემოდასახელებულ ტერორისტებს და ყაჩაღებს  სხვადასხვა დროს მომხდარ მკვლელობებსაც მიაწერდა. დოკუმენტების მიხედვით, ხარება ჯიბუტს და გოგია კენკიშვილს ერთობლივად მოუკლავთ ნაფარეულის ,,სტარშინა“ ბონუხ ტიმიევი და ,,სტრაჟნიკი’’ ალი შახტიევი, ასევე დაუხოციათ ,,შანტაჟისტები’’ ალექსანდრე ეგოროვი და იოსებ ზურაბოვი, მოუკლავთ სოფელ ართანის მკვიდრი აბელ ბეჟინაშვილი. ჩანს ფულის გამომძალველები იგულისხმებიან, ყოველ შემთხვევაში იმ პერიოდში სიტყვა ,,შანტაჟისტი” ამ მნიშვნელობით გამოიყენებოდა. გოგია კენკიშვილს 1908 წლის 19 თებერვალს სოფელ კურდღელაურის სახელმწიფო ,,სტარშინა’’ გოძიევიც მოუკლავს.

     აგენტურული მონაცემებით გოგია კენკიშვილსვე ბრალდებოდა თანასოფლელების,  სოფელ გულგულის მკვიდრების - ალექსანდრე ჩაველაშვილის, მიხეილ ოხანაშვილის და სოლომონ გიგაურაშვილის მკვლელობები. ხარება ჯიბუტს კი ივანე და ზაქრო რამაზაშვილების, ნაფარეულის ,,სტარშინა’’ ბაქრაძის, ფშავლის მცხოვრებ ჯაჭვაძის, თელავში განლაგებული ბაშკიდიკლარის ბატალიონის რიგითი ჯარისკაცis გურსკის და სხვების მკვლელობები. ხელისუფლების აზრით ზალიკო სვიმონიშვილს რამაზაშვილის და ჯაჭვაძის მკვლელობებშიც ჰქონდა მონაწილეობა მიღებული.(101)

        სხვა მიზეზებთან ერთად, სოციალ-დემოკრატიული პარტიის რეპუტაციაზე, თბილისსა და პროვინციებში მომხდარი ტერორისტული აქტების უარყოფითი გავლენის შესასუსტებლად, 1908 წლის ივნისში რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ამიერკავკასიის საოლქო კომიტეტმა გამოუშვა პროკლამაცია ,,ტერორის შესახებ“.(102) მასში, ერთის მხრივ, სოციალ-დემოკრატები ,,გმობდნენ’’ ტერორს და აცხადებდნენ, რომ სხვა რევოლუციური პარტიებისაგან განსხვავებით, მხოლოდ სოციალ-დემოკრატები გამოდიოდნენ ტერორის წინააღმდეგ - ,,ახლა მხოლოდ საზოგადოების ნაძირლები - ლუმნენ-პროლეტარები მიმართავენ ტერორს“, მეორე მხრივ, კი ემიჯნებოდნენ ეგზარხოს ნიკონის მკვლელობას.

         რაც შეეხება თელავს, 1908 წლის 19 ივნისს, თელავში გავრცელდა პროკლამაცია, რომელშიც ეწერა:

 

,,რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია

გ ან ც ხ ა დ ე ბ ა

გლეხების და მოქალაქეების საყურადღებოდ

თელავის ორგანიზაცია რ.ს.დ.მ.პ. საქვეყნოდ აცხადებს - თანახმად ლონდონის პარტიული სიეზდის გადაწყვეტილებისა წინააღმდეგია ყოველგვარი პარტიზანული მოქმედებისა, ამ მიზნით კიდევაც გააუქმა ყოველგვარი ტექნიკური და ბოევიკური ორგანიზაციები და არ შეადგენს მათ, სანამ ამის საჭიროებას მოძრაობა არ გამოიწვევს.

ორგანიზაციისვე წინადადებით აიყარეს იარაღი ყველა ყოფილმა ბოევიკებმა და მათ შორის გოგიამ და ლეკმა, რომლებიც უკვე გავიდნენ თელავის მაზრიდან.

ორგანიზაცია ამცნობს ყველა თავის თანამგრძნობ გლეხებსა და მოქალაქეებს, რომ დღეიდან მას (ორგანიზაციას) არ ყავს ბოევიკები და თუ ვინმემ იარაღ-ასხმულმა დაიწყოს თარეში და აგრეთვე მოითხოვოს ფული, ის იქნება შანტაჟისტი და არა ახალთაობის კაცი.

მოგიწოდებთ ყოველგვარი საშუალებით ვებრძოლო ამ ვაჟბატონებს

თელავის რ.ს.დ.მ.პ. 1908 წელი  19 ივნისი’’(103)

 

 

კახელი ,,წითელ რაზმელების“ TurqeTSi gagzavnis istoria

      რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია, რომ მართლაც ზემოდასახელებული ,,წითელი რაზმის“ და მისი მესვეურების ,,ხელმძღვანელი“ იყო დასტურდება იმითაც, რომ 1908 წელს ,,ხარება და გოგიას“ დაჯგუფების წევრები გურიაში გადავიდნენ, მაგრამ მალე უკან მობრუნდნენ. ჩანს მათი თელავის მაზრიდან ,,გაძევება“ ზემომოყვანილ შემთხვევას უკავშირდებოდა.

     iმ დროს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის გადაწყვეტილებით ყოფილი ,,წითელ რაზმელები“ ირანში და 1911 წლიდან კი თურქეთში - ოსმალეთში იგზავნებოდნენ. ამის შესახებ წერს ძველი რევოლუციონერი ივანე ტატიშვილი. მისი სიტყვებით, 1905-1907 წლების რევოლუციის დამარცხების შემდეგ, სოციალ-დემოკრატი ,,წითელ რაზმელები“ იძულებული გახდნენ წასულიყვნენ თურქეთსა და ირანში დაწყებულ რევოლუციებში მონაწილეობის მისაღებად.(104)

      სხვადასsxვა წყაროს მიხედვით, 1911 წელსac დაიწყო მზადება ,,ხარება და გოგიას“, ასევე ზალიკო სვიმონიშვილის დაჯგუფების წევრების თურქეთში გასაგზავნად. ამის შესახებ გადაწყვეტილება saqarTveloSi რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის საოლქო კომიტეტს მიუღია.

     იმ დროს აქტიური ,,წიითელ რაზმელი“-ს და ტერორისტულ თუ ექსპროპიაციულ აქტებში მონაწილის საგარეჯოს მცხოვრების - ვანო, მეტსახელად ,,ტურა“ მაისურაძის, შინაგან საქმეთა სამინისტროს, ე.წ. პარტიულ არქივში დაცული, დღემდე გამოუქვეყნებელ მოგონებებში და სხვა მასალებში დაცული ინფორმაცია ამ ფაქტს ადასტურებს.

   ვანო მაისურაძის სიტყვებით, მასთან რსდმპ პარტიის საოლქო (ობლასტნაია ,,ოკა“) კომიტეტის დავალებით მისულან არშაკა მღებრიანცი (ცნობილი ბოლშევიკი ტერორისტი - თ.ს.) და ,,სლესარი’’ გოგია, რომლებსაც უთქვამთ -  ,,ობლასტნაია ,,ოკა“-ს დადგენილებით დავალებული გვაქვს, კახეთიდან დევნილი ზალიკო სვიმონიშვილის და გოგიას და ხარებას რაზმის საზღვარგარეთ გავიყვანოთო’’.(105)

    აღნიშნულ ფაქტს ადასტურებს, თელავის მაზრის სოფელ წინანდალში მცხოვრებi, იმ პერიოდში რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის აქტიური წევრის giorgi qevxiSviliს მოგონება, რომელიც კახეთის რეგიონალურ არქივში მოვიძიე. მასალაში სათაურით -,,es iyo 1913 wlis maisis TveSi’’, იგი wers, rom ,,me mqonda davalebuli Tbilisis saolqo komitetis davalebis თanaxmad momelaparaka gasul biWebთan მათი osmaleTSi gayvanis Sesaxeb’’.(106) ამ მიზნით იგი შეხვედრია წინანდლის მეზობლად ტყეში ზალიკო სვიმონიშვილს და 16-18 SeiaraRebul პირს. მისი სიტყვებით -,,me ganvumarte maT Tbilisis saolqo komitetis azri maთi osmaleTSi gayvanis Sesaxeb. es cnoba maT moewonaT da თqves Cven gavalT osmaleTSi da Tuki magas mogviwyoben. აxla dawyebulia axalgazrda osმალთa revolucia da Cven maT moZraobaში miviRებთ აქტიურ monawileobas’’-ო.(107)

    დავუბრუნდეთ კვლავ ვანო მაისურაZის მოგონებას. მისი სიტყვებით ,,ტყის ძმების’’, ასე ეძახის იგი მათ, საზღვარგარეთ გადაყვანას ის და არშაკ მღებრიანცი ხელმძღვანელობდნენ. გეგმის მიხედვით ,,ტყის ძმები’’ ბათუმიდან უნდა გემით წასულიყვნენ კონსტანტინეპოლში. გემის კაპიტანს ბილეთების გარდა აღებული ჰქონია მათი არალეგალურად გადაყვანის თანხაც - 500 მანეთი. კახეთიდან ,,ხარება და გოგიას“ დაჯგუფების წევრები, ასევე ზალიკო სვიმონიშვილი და სხვა ,,წითელ რაზმელები“ ჯერ ტყე-ტყე სიარულით ჩასულან დუშეთის მაზრაში, სადაც ილიკო იმერლიშვილის და ფორიას (ალექსანდრე ცაგურიშვილი) რაზმელებს შეხვედრიან. მაისურაძე ილიკო იმერლიშვილს, როგორც ,,დუშელი ტყის ძმების’’ მეთაურს ისე იხსენიებს.(108)

    ბათუმამდე kaxeli ,,wiTel razmelebi” მატარებლით უნდა წასულიყვნენ. ამისათვის, დაუქირავებიათ სანდო დალაქი da ფეხსაცმელების ხელოსანი. შეუძენიათ ,,18 საპარსი მოწყობილობა, 18 ჩემოდანი, ძვირფასი ტანსაცმელი, საროჩკები, კბილის ჩოთქები თავისი ფხვნილებით, cilindrebi, zontiki, oqros saთvaleebi, saaTebi, Cemodnebi, Sig Cawyobili TiTo duJini Zvirfasi sacvlebi, suniani saponi, duxi, adikaloni, dana-Cangali. TiTo matareblis karebebis gasaRebi da TiTo aboima Severcxlili მაუზერის tyviebi da TiTo pawia flakoni trixina da sx. ამის მნიშვნელობა 1. ვერცხლის ტყვიები იმის გამო, რომ თუ რომელიმე ამხანაგი თავს მოიკლავდა პოლიციასთან შეჯახებისას ეს აუცილებლად უნდა მომხდარიყო ვერცხლის ტყვიით რომ პოლიციას არ მიეღო მათი მოკვლისათვის ჯილდო 2. სტრიხნინიც შეძენილი იყო - მგზავრobის ან ბრძოლისას უკიდურეს შემთხვევაში თვითმკვლელობის მიზნით’’. კახელ ,,წითელ რაზმელებსაც“ დაუხდიათ ლურჯი ჩოხები, გაუპარსიათ - ,,aseve grimebi, piris moparsva, ,,blanJe” da Tmis SekreWa  Sesafersi saxis’’ და ჩაუცვაmთ ევროპული ტანსაცმელი - ,,ისე შეიცვალნენ, რომ ვერ ცნობდნენ ერთმანეთს’’-ო წერს მაისურაძე. დუშეთის მაზრაში ისინი 4 კვირა დარჩენილან. წასვლის წინ ჩაუბარებიათ თოფები, რომლებზეც, როგორც მაისურაძე წერს - ,,ეწერა მათი სახელები მონოგრამა - ზალიკო, ძია, გოგია და სხვა’’.(109)

     გეგმის მიხედვით კახელი ,,წითელ რაზმელები“ უნდა მცხეთის სადგურიდან გამგზავრებულიყვნენ, მაგრამ mcxeTis sadgurSi ჩასვლისას gairkva, rom iq Sesaძlebelia policias ukve scodnoda maTi gamgzavrebis ambavi. აmis Semdeg ვანო მაისურაძეს zaliko svimoniSvilisთvis gaundia saidumlod es ambavi da moulaparakiaT, rom მეორე დღეს avWalaSi შეხვედროდნენ ერთმანეთს და Ramiთ gamgzavrebuliyvnen. მართლაც, ვანო მაისურაZiს სიტყვებით - ,,danიSnul dRes tyis Zmebi Camovidnen avWalis wisqvilSi TiTo mauzeris da 100-100 vaznis garda mTeli iaraRebi ჩamabares... ოqros saaTebi aqvT yvelas, droa daxvdnen Tbilisidan momaval matarebels, nawili avWalis platformaze, nawili ki miiReben avWalis sadgurSi gaჩerebis dros naCveneb vagonebSi’’.(110)

       ბათუმში ჩასვლა kaxel ,,wiTel razmelebs” მოუხერხებიათ, მაგრამ საზღვარზე ვეRar გადასულან, რადგან მესაზღვრეებთან მოსვლიათ შეტაკება და უკან კახეთისკენ გაბრუნებულან.

     giorgi qevxiSviliს მოგონებებში დადასტურებულია ამ ისტორიის სინამდვილე. იგი წერს, რომ ,,პirveli jgufi zaliko svimoniSvilis meTaurobiT unda gasuliyvnen osmaleTSi – baTumis raionidan zamთarSi 1914 wlis. ზაlikos jgufs samjer mouxda srola sazRvris maSიndel mcvelebთan, ris gamoc gasvla ver moxerxda’’.(111)

               

ზალიკo სვიმონიშვილის მკვლელობა TbilisSi

     

        zaliko svimoniSvili პოლიციამ 1913 წლის 8 იანვარს თბილისში მოკლა. misi მკვლელობის შესახებ სხვადასხვა ურთიერთგამომრიცხავი ინფორმაცია არსებობს. საარქივო მასალების მიხედვით იგი თბილისში, ე.წ. გოლოვინის პროსპექტზე პოლიციასთან შეტაკებისას დაიღუპა. 1913 wlis 9 ianvars Tbilisis ,,oxrankis” ganyofilebis ufrosis werilSi, Tbilisis JandarmTa sagubernio sammarTvelos ufrosisadmi ვკითხულობთ - ,,მე მივიღე აგენტურული ცნობები, რომ თბილისში ჩამოვიდა ატამანი ყაჩაღების ბანდის ოპერირებული 7 წლის განმავლობაში თბილისის, დუშეთის, სიღნაღის და განსაკუთრებით თელავის მაზრაში სალიკო სვიმონიშვილი თავის ერთ-ერთ ამხანაგ დამნაშავეთა სამყაროში ცნობილი მეტსახელით ,,ჟორჟიკ“. ,,ძებნის განყოფილების უფროსის (გაგიევი) მიერ ,,დაყენებულ’’ იქნა მეთვალყურეობა გადაცმული პოლიციელების ჩინების. მათ მიერ შემჩნეულ იქნა ორი შესაბამისი გარეგნობის უცნობი ჩერქეზოვის ქუჩაზე. დამნაშავეები ფაეტონით მიდიოდნენ, შეჩერდნენ ქაშუეთის ეკლესიასთან, შემდეგ გაგრძელეს გზა გოლოვინის პროსპექტზე, სადაც მათ დაედევნენ სროლით ორი ფაეტონით ზედამხედველი ალანია და სხვა გოროდოვოები. დამნაშავეები ჩამოხტნენ ეტლიდან და სხვადასხვა მხარეს გაიქნენ. მათ ბევრი ისროლეს,  ბოლოს სისხლისაგან დაიცალნენ - თითოს 10-ზე მეტი ტყვია ჰქონდა მოხვედრილი. მოკლულ ქნენ ზალიკო სვიმონიშვილი, ასაკი 25-26 წლის, გიორგი ბერძენიშვილი 24-25 წლის’’.(112)    

      მხოლოდ ორი თვის შემდეგ, 1913 წლის მარტს გაარკვია თბილისის პოლიციამ, რომ გიორგი ბერძენიშვილის მაგივრად მოკლულ იქნა ვარლამ ქრისტეფორეს ძე ბერძენიშვილი, დუშეთის მაზრაSი ოპერირებული დაჯგუფების, როგორც ჩანს, ილიკო იმერლიშვილის რაზმიs წევრი. იგი წარმოშობით ოზურგეთის მაზრის სოფელ ფარცხისიდან ყოფილა.

      მოკლულ ზალიკo სვიმონიშვილს აღმოაჩნდა ორი მაუზერის სისტემის პისტოლეტი 140 ტყვიით, ქალის ფოტოიანი მედალიონი, ნიკა (,,პატარა ნიკა’’) კასრაძის ფოტოიანი მედალიონი, ბანდის წევრების ერთად გადაღებული ფოტოები და პასპორტი ისააკ აბულაძის სახელზე.(113)

     ახლა ვნახოთ თუ რას წერდა იმდრინდელი პრესა. გაზეთ ,,ტიფლისკი ლისტოკ“-ის 1913 წლის 9 იანვრის ნომერში, სათაურით ,,სისხლიანი დრამა“ ვკითხულობთ - ,,გუშინ დღის 12 საათზე არტილერიის ქუCაზე მოხდა დიდი არევ-დარევა, რომელიც გამოიწვია ხანგრძლივმა სროლამ ორ ყაჩაRს და ქალაქის პოლიციის ჩინებს შორის. srolisas მოკლულ იქნენ ორი ცნობილი ყაჩაღი Tელავის მაზრიდან. საქმე ასე დაიწყო. რამოდენიმე დღის წინ თბილისის სისxლის სამართლის განყოფილებაs acnobes, რომ თბილისSი ამ დRეებSi უნდა Cამოსულიყო ყაჩაRების ბანდის უფროსი ზალიკო სვიმონიშვილი, რომელიც Zalian awuxebda თელავის მაზრის მაცხოვrებლებს თავისი რამდენიმე ამხანაგით. გუშინ დღის 12 საათზე გოლოვინის პროსპექტზე კადეტთა კორპუსის გვერდით გაიარა ფაეტინმა #553 მგზავრებით, ახaლგაზრდა ადამიანებით karg ევროპულ კოსტუმებში. გოროდოვოიმ, რომელიც იდგა პოსტზე და იცოდა მოსალოდნელი თავდასხმის Sესახებ, გამვლელები საეჭვოდ მოეჩვენა და გამოეკიდა ფაეტონს და მეეტლეს უბრძანა გაჩერება, მაგრამ მეეტლემ არ Seaსრულა ბრZანება და შეუხვია mosaxvevSi, რომელიც მიდიs არტილერიის ქუჩისკენ. ფაეტონშi მსხდომებმა დაuწყეს სროლა გოროდოვოის და ის დაWრეს ფეხSი. გოროდოვოიმ თავის მხრივ გახსნes ცეცხლი ბოროტმოქmeდების მიმარTulebiT. როცა ფაეტონი იყო არტiლერიის ქუCაზე მის მახლობლად ტელეgრაფის შენობის სიახლოვეს ბოროტმოქმედები გადმოხტდნენ ეკiპაჟიდან. აქ სროლის ხმაzე მოვიდნენ პოლიციის Cინები და გაჩაღდა სროლა ყაჩაღებTან. ორma მათგანma დაიკავა პოზიცია # 12 სახლის რკინის კარებTან და iქედან ისროდნენ ქუცაში, თვითონ იყვნენ რა Sედარებით უსაფრთხოდ. ზალიკო სვიმონიSვილი ისროდა ორი რევოლვერიდან. man მიიღო რამდენიმე ჭრილობა. Semdeg ყაჩაღებიdan ერთი შევარდა სახლ #12-iს ეზoში და მეორე yaCaRi ki სახლი #17-ის ezoSi. ezoebSi შევარდნილი ყაჩაღები პოლიციელებმა უკვე მკვდრები იპოვეს. ზალიკო სვიმონიშვილს აღმოაჩნდა ori მაუზერი, ori პატრონტში დიდი რაოდენობის ,,აბოიმებიT’’, ხოლო მeoრე ყაჩაRს aRmoaCnda ერთი მაუზერი და ერთი patrontaSi. სროლის დროს დაიჭრა ფაეტონის მეეტლე, დაWრილი გოროდოვოი გაგზავნილ იქნა კადეტთა კორპუსის ჰოსპიტალში. მესaმე ყაჩაღმა არეულობის დროს მოასწრო მიმალვა. ზალიკო სვიმონიშვiლის სიკვდილით მისი თელავის ყაჩაღების ბანდა შეიძლება CაიTვალოს დაSლილად...’’.

      zemoT ukve naxseneb giorgi qevxiSvilis mogonebebSi weria, rom baTumidan zaliko svimoniSvili TbilisSi dabrunebula, kerZod diRomSi. qevxiSvilis sityvebiT zaliko svimoniSvils ,,hyolia biZaSvili qali, romelsac umsaxuria qalaqis spolicmeisteris kancelariaSi da TbilisSi cxovrobda, kerZod naxalovkaSi… diRomidan zaliko erTi gurul amxanagTan erTad wavida Tavis biZaSvilTan sanaxavad. biZaSvilebma erTmaneTi gadakocnes da imave Rames biZaSvilma zaliko Tavisi amxanagiT ar gauSva diRomSi’’.(114) meore dRes, qvexiSvilis sityvebiT - ,,zaliko svimoniSvili faetoniT wasula Tavis amxanagTan erTad qaSueTis eklesiaSi, sadac is diakvani iq ar aRmoCnda’’. aq cxadia dasazustebelia, Tu vin diakvani unda enaxa zaliko svimoniSvils, magram amaze cota qvemoT mogiTxrobT. rac Seexeba giorgi qevxiSvilis mogonebas, igi policiaSi informaciis mitanas da zaliko svimoniSvilis dabizRebas swored mis biZaSvil qalbatons miawers - ,,zalikos sayvarel biZaSvil qals ukve moeswro zalikos gacema. naZaladevidan qaSueTis eklesiaSi mimaval zalikos da misi amxanagis faitons Soriaxlos mosdevda gadacmuli JandarmebiT’’.

     giorgi qevxiSvilis sityvebiT, zaliko svimoniSvili Sesula qaSueTis eklesiaSi da iqidan gamosvlis Semdeg is da misi Tanmxlebi piri golovinis gamziris mimarTulebiT wasulan, sadac policiasTan mouwiaT Sejaxebam. zaliko svimoniSvili faetonidan gadasula da gaqceula, isroda ori mauzeriT, misi Tanmxlebi piri ki policiam faetonSi Cacxrilao. giorgi qevxiSvilis informaciiT, zaliko svimoniSvils ramdenime policieli mouklavs da gaqceula e.w. ,,kadetski korpusis” gverdze viwro gasasvleli quCiT. rogorc giorgi qevxiSvili wers, am adgilas, zemo sarTulidan viRac qals daunaxia da Semdeg uTqvams, rom daWrilma zaliko svimoniSvilma Tavi moiklao.(115) es informacia garkveul TanxvedraSia zemomoyvanil vano maisuraZis monaTxrobTan, rom am Semtxvevamde ori wliT adre, 1911 wels kaxel ,,wiTel razmelebs” erTi ,,aboima” e.w. vercxlis tyviebi misces, gamouval mdgomareobaSi Cavardnilebs, rom Tavi moeklaT.

     Cven gagvaCnia aseve sxva Tanamedrovis mogoneba, sadac zaliko svimoniSvilis mkvleloba sxvanairadaa warmoCenili. es aris Sinagan saqmeTa saministros e.w. partiuli arqivis fondebSi daculi ნინა მაისურაძის ბიოგრაფია, რომელიც სავარაუდოდ 1934 წლამდეა დაწერილი.

     ნინა მაისურაძე wers, rom is და მისი მეუღლე გიორგი მაისურაძე, იგივე გიგოლა კალო(ა)ვიშვილი იყვნენ რევოლუციონერები და საკმაოდ კარგად იცნობდნენ social-demokratiuli partiis bolSevikuri frTis warmomadgenel revolucionerebs - ,,ჩემმა ქმარმა დაიწყო რევოლუციური მუშაობა 1905 წელს. 1905, 1906, 1907 წლებში დაკავშირებული იყო ვანო სტურუასთან, ილია იმერლიშვილთან (მუშა ტიპოგრაფიიდან), ვასილ ფარეშიშვილთან, ჩიჩუაშვილი, ვალიკო გურული, ზალიკო სვიმონიშვილი - იგივე კახელი, ჯუღაშვილი კობა, გორელი ჩიტo (Cito wiqaraZe – T.s.).(116)

   სხვა საარქივო დოკუმენტების მიხედვით ამ პირების ნაწილი - ვალიკო გურული, გორელი ჩიტო, ჩიჩუაშვილი (უნდა იყოს ჩუგუაშვილი - თ.ს.) მონაწილეობას იღებდნენ ტერორისტული ხასიათის შეიარაღებულ თავდასხმებში და იყვნენ ილიკო იმერლიშვილის დაჯგუფების თუ ,,წითელი რაზმის“ წევრები. (117)      

            დასახელებული პირები ნინა მაისურაძის ოჯახში პოლიციის დევნას თავს აფარებდნენ და ატარებდნენ ასევე ფარულ კრებებს - ,,1910 წელს ზამთარში, ჩვენს ბინაში იმერლიშვილის მხრიდან შეიკრიბა იატაკქვეშა კრება იმერლიშვილის ბავშვის ნათლობის სახით. ამ შეკრებაზე იყო ამხანაგი კობა ჯუღაშვილი, მოვიდა ქართულ ქუდში, ახaალუხში და ზემოდან პალტოთი. მე მოვუმზადე მათ სადილი, ვახშამი. ისინი იყვნენ ბინაში მთელი დღე, და გაათენეს ყველა 15 კაცმა ჩემს ბინაში შეკრების დამთავრებამდე. დილით ადრევე ისაუზმეს და დაიშალნენ სათითაოდ. ამ დღეს ვარლამ გურულმა - რევოლუციური ორგანიზაციის წევრმა წაიყვანა ჩემი შვილი პეტრე თავისთან ფოსტაში, რომ ეჩვენებინა, ის მიდიოდა საქმეზე 10 წლის ბავშვთან ერთად და დაემალა თავისი ნამდვილი მიზანი.

      საღამოთი იმერლიშვილი, ფარეშიშვილი, გედევანიშვილი (ილიკო იმერლიშვილის რაზმის წევრი - თ.ს.) და სხვები მოვიდნენ ჩვენთან და მოგვიყვნენ, რომ მოხდა თავდასხმა ფოსტაზე (მდებარეობდა ალექსანდრეს ბაღის წინ) და თავდასხმისას სროლაში დაიხოცნენ ვარლამ გურული და ზალიკო სვიმონიშვილი, რომლებიც იყვნენ იატაკქვეშა კრებაზე იმ 15 კაცს შორის ჩვენს ბინაში.

      ამ სროლის შემდეგ ქუჩაში გაჩნდა ჟანდარმერია, შპიკები და იმერლიშვილმა დაიჟინა რომ ჩვენ შეგვეცვალა ბინა. ჩვენ გადავედით ბასეინის ქუჩაზე #15 1912 წელს. ბასეინის ქუჩაზე ჩვენთან იყვნენ ხოლმე: ვასო ფარეშიშვილი, ილიკო იმერლიშვილი, მალხაზ გედევანიშვილი, დიაკვანი არჩილ იოსებიძე, ამ უკანასკნელმა გაგვცა... 1914 წლის 13 იანვარს ალყა შემოარტყეს მთელ ნახალოვკას... ფარეშიშვილი მოკლეს ..იმერლიშვილი დაიმალა“.(118)

      am dokumentSi Zalian saintereso informaciebia daculi, radgan 1914 წლის 13 იანვარს, roca თბილისში ილიკო იმერლიშვილს და მის თანამებრძოლ ვასო ფარეშიშვილს პოლიცია მათი დაკავების მიზნით თავს დაესხა, isini faqtobrivad maTi daRupuli megobrebis wlisTavs aRniSnavdnen. sainteresoa, rom am srolis dros Telavis mazris ყოფილი ufrosi ganbergi daiRupa, viszec cota qvemoT gveqneba saubari. aRsaniSnavia, rom პოლიციასთან შეტაკებისას დაღუპულ vasil fareSiSvils aRmoaCnda zaliko svimoniSvilis foto-მინიატურა da aseve policielebma ipoves xanjali, romelsac ewera ,,gugala”, es ,,xareba da gogias” razmis erT-erTi wevris, im dros ukve policiisgan mokluli, bagrat osipovis metsaxeli iyo.(119)

       nina maisuraZis mogonebaSi aseve naTqvamia, rom am Tavdasxmis Semdeg qaSueTis eklesiis yofil medaviTne arCil iosebiZe iliko imerliSvilma da sxvebma amxiles policiis agentobaSi da mokles - Tavi mokveTes.

       saarqivo masalebis mixedviT, ილიკო იმერლიშვილმა მცხეთის ბაქნიდან ბაქოსკენ მიმავალ მატარებელში, ვედროში Cado am piris მოკვეთილი თავი da ვედრო ისე დამალა, რომ igi მხოლოდ ბაქოს მატარებლის სადგურში, matareblis ვაგონის დასუფთავებისას იპოვეს. masSi Cadebuli yofila werili - ,,ამხანაგის მოღალატეს ეს სიკვდილი ეკუთვნის”-o.(120)

     ამრიგად, am masalebis analizi gviCvenebs, rom ზალიკო სვიმონიშვილიs პოლიციასთან შეჯახებისას daRupva gamoiwvia, სხვა ტერორისტეbTან ერთად ექსპროპრიაციის dagegmvis gacemam. rogorc Cans erT-erTi gamcemi policiis აგენტi, qaSueTis eklesiis yofili diakvani arCil იოსებიძe iyo. (Telavis mazris ufrosis movaleobis Semsruleblis irakli baraTovis mier, arCil iosebiZis daagenturebis Sesaxeb, centralur saistorio arqivSi ramodenime saintereso dokumenti ukve moviZie, Tumca es sxva istoriaa da aq dawvrilebiT ar Sevexebi – T.s.)

     zemoaRniSnuli დოკუმენტურად დადასტურებულია საქართველოს საისტორიო არქივში არსებული sakmaod sqeltaniani საქმით, რომელშიც სხვათა შორის, ილიკო იმერლიშვილი დასახელებულია ილია ჭავჭავაძის მკვლელების ბანდის მეთაურად. დასახელებულ saarqivo საქმეში არსებული მასალების მიხედვით, მართლაც 1914 წლის 13 იანვარს ილიკო იმერლიშვილი და ვასო ფარეშიშვილი თბილისში ნაძალადევის (ე.წ. ,,ნახალოვკა“) ტერიტორიაზე მდებარე ბასეინის(აუზის) ქუჩა # 15-ში, სოფელ მცხეთის მცხოვრებ ნინა მაისურაძის ბინაში იმყოფებოდნენ. ამავე ბინაში იყვნენ ილიკო იმერლიშვილის მეუღლე ლიზა იმერლიშვილი და მათი ორი მცირეწლოვანი ბავშვი.(121)

   ამ საქმეში არსებულ ორ დოკუმენტში, პირველი ესაა - 1914 წლის 15 იანვრით დათარიღებული თბილისის სამძებრო პოლიციის განყოფილების უფროსის მიერ თბილისის პოლიცმეისტერის სახელზე გაგზავნილი ორ გვერდიანი მოხსენება, მეორე კი 1914 წლის 1 თებერვლით დათარიღებული, ასევე თბილისის სამძებრო პოლიციის განყოფილების უფროსის მიერ თბილისის საგანგებო საქმეთა გამომძიებლის სახელზე გაგზავნილი სამგვერდიანი მოხსენება, სიტყვა-სიტყვით წერია შემდეგი: ,,ილიკო იმერლიშვილმა თავისი დაჯგუფების წევრებთან ერთად ჩაიდინა უამრავი მკვლელობა კერძო და თანამდებობრივი პირებისა, სოფლის მამასახლისებისა, სტრაჟნიკებისა, მემამულე თავად ილია ჭავჭავაძისა (ქართველი მწერლის)’’, Tumca esec sxva istoria da sxva kvlevis sagania. (122))

      

      

 

,,ხარება და გოგიას“ დაჯგუფების wevrebis daxocva maWarulas xeobaSi

 

       1913 wlis 12 ianvris RamiT maWarulas xeobaSi, sofel maRranis tyeSi ,,ხარება და გოგიას“ dajgufebis amoxocvis preistoria, vfiqrob sakmaod sainteresoa. saqme imaSia, rom garkveulwilad es dakavSirebulia Telavis mazris ufrosebis dapiripirebebTan da intrigebTan. 1907 წლის მაისში, თელავის მაზრის უფროსად ანტონოვი ინიშნება, რომელიც რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის თელავის ორგანიზაციის ტერორისტების მიერ მასზე განხორციელებული თავდასხმის შემდეგ, razec zemoT ukve visaubreT, მალევე მაზრიდან adgilze da სხვა თანამდებობაზე გადაიყვანეს.(123) ანტონოვის შემდეგ, იმავე 1907 წელს თელავის მაზრას თავადი ყარალოვი ჩაუდგა სათავეში.(124)

         aq განსაკუთრებით მინდა გამოვყო, თელავის მაზრის უფროსის თანაშემწისა და შემდგომ უკვე მაზრის უფროსის, თავად ირაკლი ბარათოვის პიროვნება. ბარათოვი თავდაპირველად 1907 წლის ოქტომბერში ინიშნება თელავის მაზრის უფროსის თანაშემწის მოვალეობის შემსრულებლად. იგი ამ თანამდებობაზე გადმოიყვანეს გორის მაზრის უფროსის უმცროსი თანაშემწის თანამდებობიდან.(125) სხვა დოკუმენტის მიხედვით თავადი ბარათოვი ukve 1910 წელს თელავის მაზრის უფროსია.(126)

     როგორც მასალებიდან ირკვევა, იმის მიუხედავად, რომ მას 1910 წელს თელავის მაზრაში გადასახადების ,,კარგი“ ამოღებისათვის მადლობა გამოუცხადეს,(127) ,,ყაჩაღებთან ბრძოლაში გამოჩენილი უმოქმედობის გამო“ მაინც ,,დასაჯეს“ - 1911 წლის ზაფხულში, ბარათოვი დუშეთის მაზრის უფროსის თანაშემწედ გადაიყვანეს.(128) თუმცა, ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ როგორც მასალების ანალიზიდან ჩანს, თელავის მაზრაში მოქმედი ყაჩაღებისა და ტერორისტების წინააღმდეგ ბარათოვის ძალისხმევა საკმაო იყო.

      1911 წლის 26 აგვისტოს ხელისუფლებისგან ,,შერისხული“ ირაკლი ბარათოვის მაგივრად, თბილისის გუბერნატორის ბრძანებით თელავის მაზრის უფროსად  თბილისის პოლიციის I ნაწილის პრისტავი განბერგი ინიშნება.(129) განბერგი იმ დროს კავკასიის ადგილობრივ ხელისუფლებაში დიდი გავლენის მქონე, თბილისის პოლიციის ხელმძღვანელის, ,,პოლიცმეისტერ’’ პოლკოვნიკ ზასიპკინის აშკარა მხარდაჭერით სარგებლობდა. მინდა აღვნიშნო, რომ ზასიპკინი თავის დროზე, კერძოდ 1906 წელს რუსეთის საიდუმლო (პოლიტიკური) პოლიციის ადგილობრივი ორგანოს - თბილისის ,,ოხრანკის“ განყოფილების უფროსი იყო. 1911 წელს მისი საქმიანობა თბილისის ,,პოლიცმეისტერის’’ თანამდებობაზე, არა მარტო სისხლის სამართლის დამნაშავეების, არამედ გაყაჩაღებული ,,წითელ რაზმელებისა’’ და ტერორისტების წინააღმდეგ აქტიურ ბრძოლასაც მოიაზრებდა.

      რუსეთის იმპერიის საიდუმლო პოლიციის, როგორც ცენტრალური ორგანოების, ასევე ადგილობრივი ,,ოხრანკის“ განყოფილებების მიერ რევოლუციური და ტერორისტული ორგანიზაციების, დაჯგუფებების წინააღმდეგ ბრძოლის მთავარი მეთოდი აგენტურის გამოყენება იყო.(130) შესაბამისად, დასახელებულ პერიოდში თბილისის პოლიციის მიერ აგენტურული ქსელის შექმნა და აგენტურული ინფორმაციების საფუძველზე ტერორისტული თუ ყაჩაღური ბანდების განადგურება ზასიპკინის მთავარ დამსახურებას წარმოადგენდა. თანამედროვე ენით რომ ვთქვათ, განბერგი ზასიპკინის ე.წ. ,,კადრი“, ანუ მისი ნდობით მოსარგებლე ქვეშევრდომი იყო და კარგად იცნობდა ამ უკანასკნელის ,,მუშაობის“ მეთოდებს.

      განბერგი თელავის მაზრაში ჩამოსვლისთანავე ყაჩაღების, თუ გაყაჩაღებული ,,წითელ რაზმელების“ წინააღმდეგ აგენტურული ქსელის შექმნას შეუდგა. თელავის მაზრის ხელმძღვანელად ყოფნისას, მისი ასე ვთქვათ მთავარი ,,დამსახურება“ იყო ის, რომ 1912 წელს, zemodasaxelebuli ტერორისტი ნიკოლოზ კასრაძე - ,,პატარა ნიკა’’, ,,მოკლე ნიკა’’ iqna mokluli. minda aqve aRvniSno, rom ეს პიროვნება 1905-1907 წლების რევოლუციის პერიოდში, ძირითადად თბილისში ,,მოღვაწეობდა“ და სოციალისტ-ფედერალისტური პარტიის ტერორისტი იყო. თბილისში კასრაძეს თანამედრვეების მოგონებების მიხედვით ხელისუფლების ბევრი წარმომადგენელი დაუხოცია. მას შემდეგ კი, რაც ამ პარტიამ თავისი ,,წითელი რაზმების“ საქმიანობა პარტიისაგან დამოუკიდებლად გამოაცხადა, იგი ზალიკო სვიმონიშვილის რაზმის, თუ როგორც მას ხელისუფლება უწოდებდა - ,,ბანდის“ წევრი გახდა.

        არსებობს დოკუმენტები, სადაც თბილისის გუბერნატორი ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ თელავის მაზრის პოლიციის ჩინებმა ნიკოლოზ კასრაძე მაზრის უფროს განბერგის ხელმძღვანელობით და ,,დამსახურებით’’ მოკლეს. აქვე პოლიცმეისტერ ზასიპკინის მისამართით  მადლობაა გამოთქმული, რადგან მან განბერგის თელავის მაზრაში გაგზავნას დაუჭირა მხარი.(131)

    განბერგმა სამაზრო პოლიციის თავისი კადრით დაკომპლექტება თელავის მაზრაში ჩასვლისთანავე დაიწყო. პირველ რიგში, მან თელავის მაზრის უფროსის მოადგილის შეცვლა მოითხოვა. განბერგის წერილში თბილისის გუბერნატორისადმი ვკითხულობთ, რომ თელავის მაზრის უფროსის მოადგილე კაპიტან მილერს, ფსიქიკური დაავადება - ნერვების მოშლა დაუდგინეს და იგი თავის მოვალეობას ვეღარ ასრულებსო.

     უნდა აღინიშნოს, რომ 1905-1907 წლების რევოლუციის პერიოდში ასეთი შემთხვევები ხშირი იყო - პოლიციის, ჟანდარმერიის და ,,ოხრანკის“ განყოფილებების ჩინები ამა თუ იმ საბაბით ცდილობდნენ კავკასიას გარიდებოდნენ. გარიდების ძირითად მიზეზს ხელისუფლების წარმომადგენლებზე დაწყებული თავდასხმების, ტერორისტული აქტების წინაშე შიში წარმოადგენდა

      შესაბამისად განბერგი  თბილისის მე-7 ნაწილის პრისტავ ფლამანის მილერის ადგილზე გადაყვანას ითხოვდა. განბერგის მოსაზრებით თელავის მაზრაში ფლამანის გადაყვანა იმის გამო უნდა მომხდარიყო, რომ ,,თელავის მაზრაში ყოველ ფეხის ნაბიჯზე ხვდებოდით დამნაშავე ელემენტებს, ხოლო ფლამანი პოლიციის ,,გამოცდილი კადრი’’ იყო’’.(132)

        თელავის მაზრის უფროსად ყოფნის დროს განბერგი ტერორისტებისა და გაყაჩაღებული წითელრაზმელების დევნაში საკმაოდ აქტიურობდა. თუმცა, მისი კარიერა თელავის მაზრაში 1913 წლის 12 იანვარს სოფელ მაღრანთან მაჭარულას ხეობაში განვითარებულ მოვლენებს - ხელისუფლების წარმომადგენლების მიერ ,,ხარებას და გოგიას“ დაჯგუფების ამოხოცვას შეეწირა. როგორც მასალების ანალიზიდან ჩანს, ნიკოლოზ კასრაძის მკვლელობის შემდეგ ხელისუფლებისაგან ,,წახალისებული“ და გათამამებული განბერგი, ყაჩაღების წინააღმდეგ აქტიური საპოლიციო ხასიათის ღონისძიებების გატარებას იწყებს. 1913 წლის 9-10 იანვარს, სწორედ თელავის მაზრის ,,სტრაჟნიკების’’ მიერ განბერგის ხელმძღვანელობით განხორციელებული დევნის გამო ,,ხარებას და გოგიას“ დაჯგუფება სოფლების წინანდლისა და  ქვემო ხოდაშნის მიდამოებიდან მდინარე ალაზნისკენ დაეშვა. შემდეგ, მდინარის კალაპოტს ზემოთ აუყვა და სოფლების ფშავლის, ლეჩურის მიმდებარე ტყეში გადავიდა, და ბოლოს სოფელ მაღრანის ზემოთ მდებარე მაჭარულას ხეობას შეაფარა თავი.

     თელავის მაზრის უფროს განბერგის სიტყვებით, 1913 წლის იანვრის თვის პირველ რიცხვებში ,,გოგია და ლეკის” დაჯგუფების ერთ-ერთი წევრი, როგორც დოკუმენტშია ნახსენები ,,თელაველი ყაჩაღი’’ ვლადიმერ ჯუგ(ღ)აშვილი ბანდის წევრების დავალებით უნდა მისულიყო თელავში სხვადასხვა პირებისათვის ფულის მოთხოვნის წერილების გადასაცემად. მაზრის პოლიციის მიერ მოეწყო ჩასაფრება და ჯუგ(ღ)აშვილი დაჭერილ იქნა. მან დაადასტურა რომ ,,გოგია და ლეკი“-ს ბანდის წევრები კვლავ თელავის მაზრაში იყვნენ. მაზრის პოლიციის და სტრაჟნიკების რიცხობრივად დიდმა ქვეგანაყოფებმა დაიწყეს ბანდის ძებნა თელავის მიდამოებში, რის გამოც ყაჩაღები წინანდლის და ქვემო ხოდაშნის ტერიტორიდან ალაზნის მეორე მხარეს სოფელ ფშავლის მიდამოებში გადავიდნენ და შემდეგ  სოფელ ჯუღაანის ზემოთ მაჭარაულის ხეობაში ავიდნენ. 1913 წლის 12 იანვარს თიანეთის მაზრის ჩინოვიკის ეკო დარჩიევის ხელმძღვანელობით უმცროსმა ,,სტრაჟნიკებმა’’: როსტომ ფარეულიძემ, გიორგი წიკლაურმა, სიმონ ლეკაიძემ, ალექსი არენდაულმა, პარი ხუციევმა, ბონუხო ფარეზაულმა, ,,სტარშინა’’ იოსებ არშენაულმა, სოფლის დარაჯებმა სიმონ ბურკიაშვილმა, გაბრიელ აბაიძემ, სტეფანე ტეპიძემ ყაჩაღები:  გოგია კენკიშვილი, ხარება ჯიბუტი (ლეკი), ილია ბებურიშვილი, ნიკო ბეჟუაშვილი, მიხეილ ბუზალაძე, ივანე ჯავახიშვილი და სამი დუშეთელი ყაჩაღი, ასევე სოფელ მაღრანის მცხოვრები გლეხები - გიო შიშმანაშვილი, გიო ლომსაური და სოფელ პანკისის მცხოვრები გიორგი ჩოფიკაშვილი დახოცეს. რაც შეეხება ზალიკო სვიმონიშვილს, როგორც ზემოთ უკვე ვახსენე, პოლიციამ იგი რამოდენიმე დღით ადრე, 1913 წლის 8 იანვარს თბილისში მოკლა.

        პოლიციამ დახოცილების გვერდით აღმოაჩინა იარაღი და სხვადასხვა ნივთები, მათ შორის - ,,9 cali ,,სამხაზიანი’’ ვინტოვკა, 3 cali ,,მაუზერის’’ სისტემის თოფი, 7 cali ,,მაუზერის’’ სისტემის პისტოლეტი, 1 cali ,,ბრაუნინგის’’ სისტემის პისტოლეტი, 1075 ცალი მსxვილი კალიბრის იარაღის ტყვია, 613 ცალი პისტოლეტის ტყვია, 2 ცალი ჭოგრიტი, 166 მანეთი, 4 ცალი ოქროს ბეჭედი, 1 ცალი პასპორტი’’.(133)

      იმის გამო, რომ ყაჩაღების ამოხოცვა მეზობელი მაზრის ხელმძღვანელობამ მოახერხა და მისი მცდელობები ,,წყალში ჩაიყარა’’, განაწყენებულმა განბერგმა თბილისის გუბერნატორის სახელზე წერილი გააგზავნა, სადაც იგი ,,ხარებას და გოგიას“ დაჯგუფების ამოხოცვას - ,,უგონოდ მთვრალი ყაჩაღების დაუნდობლად ჩახოცვად’’ მოიხსენიებდა: ,,1913 წლის 12 იანვარს თიანეთის მაზრის თარჯიმნის დარჩიევის ხელმძღვანელობით უმცროსმა სტრაჟნიკებმა როსტომ ფარეულიძე, გიორგი წიკლაური, სიმონ ლეკაიძე, სოფლის ,,რაზსილნიე’’ ალექსეი არენდაული, პარი ხუციევი, ბონუხო ფარეზაული, სტარშინა იოსებ არშენაული, სოფლის დარაჯები სიმონ ბურკიაშვილი, გაბრიელ აბაიძე, სტეფანე ტეპიძემ დახოცეს ყაჩაღები 1. გოგია კენკიშვილი 2. ხარება ჯიბუტი(ლეკი), 3. ილია ბებურიშვილი 4. ნიკო ბეჟუაშვილი 5. მიხეილ ბუზალაძე და სამი დუშეთელი ყაჩაღი, ასევე სოფელ მაღრანის მცხოვრებლები - ივანე ჯავახიშვილი, გიო შიშმანაშვილი, გიო ლომსაური? და სოფელ პანკისის მცხოვრები გიორგი ჩოფიკაშვილი. ყაჩაღები  ისეთი მთვრალები იყვნენ, რომ ერთი გასროლაც არ გაუკეთებიათ’’.(134) იგივე მიუწერია განბერგს 1913 წლის 14 იანვარს თბილისის საოლქო სასამართლოს პროკურორთან.

    ჩანს, რომ იმდროინდელ პრესაშიც ამ დაჯგუფების ლიკვიდაციის დასახელებული ვერსია სწორედ განბერგის ,,მეშვეობით“ გავრცელდა. არადა, საარქივო მასალებით დასტურდება, რომ დაჯგუფებას, რომელიც რიცხობრივად მათზე ბევრად მეტ მდევარს გაურბოდა, 1913 წლის იანვრის ცივ დღეებში ღვინო არ ჰქონდა, და ამ ამბავს გადარჩეnილი გიორგი მახნიაშვილის(უტრუხუნე) სიტყვებით - ,,არც ღრეობებს აწყობდნენ’’.(135)

      ახლად მოძიებული დოკუმენტების ანალიზიდან ჩანს, შესაძლებელია დაჯგუფების წევრებს თიანეთის მაზრის პოლიციის ჩინებმა აგენტების მეშვეობით მოწამლული საჭმელი შეაპარეს. მაგალითად, ზემონახსენები კოტე გურგენიშვილი წერს, რომ ,,1912 wels tyeSi Sefarebul Cvens wiთel razmelebs dauwyes sastiki devna. 1913 wels ki Telavis mazris ufrosis maTurelis brZanebiT, gauries saWmelebSi sawamlavi da Seapares jaSuშebis saშualebiT, amxanag wiTel razmelebs, romlis Semdegac mowamluli tyviebiT daxvrites’’.

      daaxloebiT imave informacias vkiTxulobT koxta xucievis mogonebaSi. misi sityvebiT - ,,1913 wels maRranis mTaSi puris Wamis dros ,,tyis Zmebis” 13 suli moiwamla, RviniT dabangulebs baTqi misces Cafrebma da daxoces. gadarCa mxolod utruxune, imitom rom is guSagad idga da Rvino ar daulevia. Tu vin mowamla Rvino ar vici’’.(136) (am istoriiT დაინტერესებულმა მკითხველმა, rogorc zemoT ukve aRvnიSne, შეuZlia ნახოs შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივის მიერ გადაღებული დოკუმენტური ფილმი - ,,ხარება და გოგია (უცნობი დეტალები)’’, რეჟისორი მიხეილ ბერინაშვილი - T.s.)

     ვფიქრობ, მკითხველისთვის საინტერესო იქნება საარქივო დოკუმენტების ნაწილის გაცნობა, სადაც ასახულია ხელისუფლების წარმომადგენლების მიერ მიღებული ზომები აღნიშნული  დაჯგუფების წინააღმდეგ. კერძოდ, 1913 წლის...... თბილისის გუბერნატორი პოლიციის დეპარტამენტის სახელზე წერდა შემდეგს - ,,თიანეთის მაზრის უფროსმა აღუთქვა საიდუმლო აგენტურას თითო მნიშვნელოვან ყაჩაღში 500 მანეთი. მან მომახსენა, რომ აგენტურის საჭიროებისათვის, მათთვისაც ვინც გასწია რისკი საჭიროა 2000 მანეთი, პოლიციის დეპარტამენტს ვთოხოვ 2000 მანეთის ასიგნებას. გთხოვთ, დამატებით  თანხას ასევე ყაჩაღების განადგურების მონაწილე პირებისათვის: უმცროსi სტრაჟნიკები როსტომ ფარეულიძე, გიორგი წიკლაურ, სიმონ ლეკაიძე, სოფლის რაზსილნიე ალექსეი არენდაული, პარი ხუცივი, ბონუხო ფარეზაული, სტარშინა იოსებ არშენაული, სოფლის დარაჯი სიმონ ბურკიაშვილი, გაბრიელ აბაიძე, სტეფანე ტეპიძე’’.(137)

      როგორც ჩანს, თბილისის გუბერნატორმა ეს ინფორმაცია აიღო მის სახელზე გაგზავნილი თიანეთის მაზრის უფროსის წერილიდან: ,,თიანეთის მაზრის ფშავ-ხევსურეთის ნაწილის უფროსი მათურელმა შექმნა თუშ მოსახლეობაში საიდუმლო აგენტურა. თუშების 13 თემის წარმომადგენლებთან შეხვდრისას თუშების თემებმა წარადგინეს ამ შეხვედრაზე თითო წარმომადგენელი. ამ ცამეტიდან ერთმა თუშმა გამოთქვა საიდუმლო სურვილი აღმოეჩინა 2-3 დღეში ბანდის ადგილსამყოფელი. სწორედ ამ თუშs უნდა ვუმადლოდეთ ყველაფერს. თუშმა მოსახლეობამ დიდი როლი შეასრულა ყაჩაღების აღმოჩენაში, რომლებიც უამრავი ტერორისტული აქტით მოსახლეობაში იწვევდნენ პანიკურ შიშს. პრისტავი მათურელის სწრაფად მოქმედება და ტაქტიკა, -  ჩინოვნიკ დარჩიევის მიერ სწორი განკარგულების გაცემა, მოსაზრებულობა და სიმამაცე იყო წარმატების საწინდარი. მათურელი წარდგენილია წმინდა ანას მესამე ხარისხის ორდენზე, ხოლო დარჩიევი წმინდა ვლადიმერის მეოთხე ხარისხის ორდენზე. ფარეზაულის გარდა ვისი საქმეც ახლა ძიებაშია, ბანდის განადგურების სხვა მონაწილეები წარდგენილი არიან მედლებზე წმინდა გიორგის ლენტით’’.(138)

     იმის შესახებ, თუ დეტალურად როგორ განახორციელა ზემოაღნიშნული, 1913  წლის 10 ივნისს, თიანეთის  მაზრის უფროსი წერდა შემდეგს: ,,1913 წლის 5 იანვარს მქონდა შეხვედრა თიანეთში თუში მოსახლეობის წარმომადგენლებთან. ამ თათბირზე მყოფმა ვანო ბახტურიძემ, გამომიცხადა, რომ მას შეუძლია უთხრას და დაიყოლიოს თუში სტეფანე თხელიძე და როსტომ შავბექაიძე, ვინც იოლად დაადგენენ ბანდის ადგილ-სამყოფელს. მე დავპირდი, რომ ამ საქმეს აუცილებლად ავანაზღაურებდი. ამ თემაზე საუბრისას შევთანხმდით, რომ ბანდის მეთაურების გოგია კენკიშვილის და ხარება ჯიბუტისათვის მე გადავუხდიდი აგენტებს თითოში 500 მანეთს, ბანდის დანარჩენ რიგით წევრებზე - ბუზალაძე, ბებურიშვლი, ბეჟუაშვილი და სხვები 300 მანეთს თითოეულზე. ამაზე მცირე ჯილდოზე ბახტურიძის რწმენით თხელიძის მოსყიდვა არ შეიძლებოდა, რომელზეც თავის მხრივ  დამოკიდებული იყო შავბექაიძის მოსყიდვა. აღვნიშნავ, რომ თელავის მაზრის ყოფილმა უფროსმა ბარათოვმა 1912 წელს წინანდალში თათბირზე თქვა - რომ მზად იყო ,,გოგია და ლეკი“ ბანდის თითო წევრის მოკვლისათვის გადაეხადა 1000 მანეთი (ბარათოვი მაზრის უფროსობიდან გაათავისუფლეს იმ მიზეზით, რომ ყაჩაღების წინააღმდეგ ბრძოლას ვერ ახერხებდა. მის შემდეგ გააგზავნეს თელავის მაზრში განბერგი, რომელიც იყო თბილისის პოლიცმეისტერ ზასიპკინის კადრი იყო - თ.ს.) ბახტურიძესთან ჩემს შეხვედრას ესწრებოდა პრისტავი მათურელი. ბახტურიძემ ჩააბა ამ საქმეში თხელიძე და შავბექაიძე და გოგიას და ლეკის ბანდის ბედიც გადაწყდა. მათურელს სწორედ თხელიძემ და შავბექაიძემ აცნობეს მანჭარაულის ხეობაში ყაჩაღების მისვლა’’.(139)

    აღსანიშნავია, რომ ამ ინფორმაციას სიტყვა-სიტყვით ადასტურებს sofel qvemo alvnis mcxovrebi შავბექაიძე. 1913 წლის 8 მაისs, თბილისიs გუბერნატორის კანცელარიის უფროსს igi აძლევს Semdegi Sinaarsis ჩვენებაs:,,10 წლის წინ როდესაც გოგია კენკიშვილი ჯერ კიდევ არ იყო ყაჩაღი მე და ის ვიყავით მეზობლები და ერთად ვმსახურობდით მწყესებად. ლეკიც წაროშობით ჩვენი სოფლიდანაა. მას შემდეგ რაც ისინი ყაჩაღები გახდნენ მე მათ ვუზიდავდი produqts. ჩამოვიდა მათურელი და გამომიგზავნა თხელიძე (მოზაიძე) წინადადებით, რომ მომეძიებინა ცნობები ყაჩაღების შესახებ, ამისათვის აღმითქვა იარაღი და 1000 მანეთი.

მე დავთანხმი და დავიწყე ყაჩაღების თვალთვალი. მე დავინახე ყაჩაღები მაჭარაულის ხეობაში და გავიგე, რომ მათ გადაწყვეტილი ჰქონდათ მალევე გადასვლა პანკისის ხეობაში. ეს ვაცნობე მათურელს, არ გავყოლილვარ რაზმს, მე დავრჩი სახლში’’.(140)

     თუ რა რაოდენობის თანხა შეაგროვეს აგენტებისთვის გადასაცემად, 1913  წლის 6 სექტემბერს, თიანეთის  მაზრის უფროსი ამაზეc წერს: ,,ბანდის ძებნის შესახებ  მათურელმა მე გადმომცა ცნობები, ასევე მაცნობა, რომ თუშეთის საზოგადოებიდან აკრეფილი იყო 1270 maneTi. 30 maneTi man Tavisi damata am fuls: 200 მანეთი მიიღო ზემო ალვნის წოვის საზოგადოებიდან ცისკარაულისგან; 85 მანეთი ფარსმის(?) საზოგადოებიდან იდოიძესგან; 85 მანეთი დართლოს საზოგადოებისგან, ელანიძესგან; 85 მანეთი ომალოდან, ბადრიძისგან; 345 მანეთი ილურთადან ხაზაიძისგან; 285 მანეთი ჯვარიხევის საზოგადეობისგან; 185 მანეთი ნაციხარიდან. მათურელის სიტყვებით და დარჩიევის დასტურით, აგენტ თხელიძეს მისცეს 1000 მანეთი, შავბექაიძეს 300 მანეთი.(141)

      როგორც ჩანს ამ მასალებში გარკვეულწილად სწორი ინფორმაციებია დაცული. საუბარია თუშების დაპირისპირებაზე ,,ხარება და გოგიას“ დაჯგუფების წევრებთან. აი, რას წერდა ,,ხარება და გოგია“-ს დაჯგუფების განადგურებაზე სიმონ ჯიბუტი: ,,1911 წელს ხარებამ და იმისმა ამხანაგებმა მოკლეს თემში ლაზარე ზარიძე, რომელიც სოფელ ხორხელში მოურავად იყო აზნაურის ქვრივის ნადა(?) ნათალიშვილის და გლეხებს ძალიან ავიწროებდა, ბევრჯელ მისცეს წინადადება, მაგრამ იმან თავისი არ დაიშალა და ამაზედ მოკლეს. ამაზედ თიანეთის ადმინისტრაციამ მიიღო ზომები და თავიანთივე შემნახველ თუშების დახმარებით სოფელ მაღრანის ტყეში დახოცეს 8 კაცი რევოლუციონერი, ექვსი კაციც კერძო პირიები. ზოგ მაღრანელები იყვნენ, ზოგიც თუშ-ფშავლები. ზოგიერთი ტყუილად ამბობს, რომ ისინი ყაჩაღობდნენო, მაგრამ ეს სულ ტყუილია, არც ერთი ისეთი შემთხვევა არ მოუხდენიათ, რომ ვინმე გაეძარცვათ ან მოკლეს იმ მიზნით. ბოლო ხანს 1913 წელს თუშ გაგო (გიგო?) ნებიერის ძე ბაკურაძეს მოსთხოვეს ათი თუმანი ფულით დაგვეხმარეო, რომელსაც რვაასი თუმანი ოქროთი ბანკში ჰქონდა თბილისში და სამი ათასი ცხვარი და ორმოცი ცხენი ბინაში. მან დიდად შეუწყო ხელი მაშინდელ პოლიციას და ხარჯიც კი ბევრი გასწია და დაახოცინა, ამის შემდეგ ომიც დაიწყო და მოხდა დიდი გარდატეხა’’.(142)

      ხელისუფლებამ არ გაიზიარა განbერგის zemomoyvanili მოსაზრება და ჩათვალა, რომ მისი ინფორმაცია იყო არასწორი. თბილისის გუბერნატორის აზრით: ,,თქვენს მოწერილობაზე რომ ყაჩაღები უგონოდ მთვრალები იყვნენ და ისე დახოცეს არ დადასტურდა. კერძოდ თელავის მაზრის სოფელ მაღრანის მცხოვრები ხოტენაშვილის ნათქვამი, რომ მან მიუტანა ყაჩაღებს ღვინო და მათთან ერთად იყო, როცა ისინი ლოთობდნენ არ დასტურდება ბანდის წევრ მაზნიაშვილი გიორგი(გიო) მეტსახლით ,,უტრუხუნეს“ მიერ. მისი სიტყვებით მათთან სურსათი მიჰქინდა ერთ გლეხს მხოლოდ, რომელიც მოკლესს 12 იანვარს სხვებთან ერთად. უტრუხუნე ასევე ამბობს, რომ ღვინო საერთოდ არ ჰქონიათ და არანირ ქეიფებს არ აწყობდნენ. სტრაჟნიკი სიმონ ლეკაიძე არ ადასტურებს ჩვენებაში, რომ რაიმე მონაწილეობა მიიღეს ინფორმაციის მიწვდაში ხოკერაშვილმა და ხოტენაშვილმა. არ დადასტურდა სხვა ინფორმაციებითაც, რომ ხოტენაშვილს ბანდის წევრებთან მიჰქონდა სურსათი. ასევე არ დადასტურდა თელავის მაზრის უფროსის მიერ ნახსენები პირის არსებობა ვინც ინფორმაცია ალვანში მიიტანა სტრაჟნიკებთან - თედო ვაცაძე. ასეთი პირი თუშებში არაა. ხოლო დადასტურდა, რომ თიანეთის მაზრის უფროსმა ინფორმაცია მიიღო თავისი აგენტებისაგან. აგენტმა შავბექაიძემ დაადასტურა, რომ მან შეპირებული 1000 მანეთიდან მიიღო 300 მანეთი მხოლოდ. მეორე აგენტის სტეფანე თხელიძის ნათესავებმა თქვეს, რომ როცა თხელიძე მოკლეს მას მხოლოდ 200 მანეთი აღოაჩნდა. შესაბამისად, უნდა შეჩერდეს ხოკერაშვილის და ხოტენაშილის ასევე თედო ვასაძის დაჯილდოება’’.(143) წერილის ბოლოს გუბერნატორი ასკვნის, რომ თელავის და თიანეთის მაზრის უფროსების პატაკები არაა თანხვედრაში, მაგრამ უფროს სწორეა თიანეთის მაზრის უფროსი.

      ამის შედეგად, თელავის მაზრის უფროს განბერგს, იმ დროს თიანეთის მაზრის იმჟამინდელი მმართველი თავადი ყარალოვი და ფშავ-ხევსურეთის ბოქაული მათურელი დაუპირისპირდნენ, რომლებიც მას მიზანმიმართული სიცრუის გავრცელებაში ადანაშაულებდნენ. შედეგად, განბერგი თელავის მაზრის უფროსობიდან გაათავისუფლეს.

     განბერგი, სავარაუდოდ, ხელისუფლების მიერ ,,შერისხულ“ იქნა და გარკვეული ხანი იგი სამსახურის გარეშე იყო დარჩენილი. 1913 წლის ნოემბრით დათარიღებული მისი თხოვნები რუსეთის იმპერიის სხვადასხვა ქალაქების (ჩერნიგოვოს, ეკატერინოსლავის და სხვების) საპოლიციო სტრუქტურების მიმართ, რომ ხომ არ მოეპოვებდათ თავისუფალი თანამდებობა პოლიციაში, პირდაპირ მიგვანიშნებს ამის თაობაზე.(144) თუმცა, თბილისის ,,პოლიცმეისტერმა’’ ზასიპკინმა მისთვის თანამდებობა გამონახა და 1914 წლის იანვრის დასაწყისში, განბერგი  თბილისში მე-9 ნაწილის პრისტავად დაინიშნა.(145)

         ამავე წლის 13 იანვარს, ანუ ,,ხარება და გოგიას“ დაჯგუფების ამოხოცვიდან ერთი წლის შემდეგ განბერგს თბილისში, ავლაბარში ტერორისტების ილიკო იმერლიშვილისა და ვასილ (ვასო) ფარესიშვილის წინააღმდეგ ჩატარებული საპოლიციო ოპერაციისას კლავენ. დასახელებული პირები მეგობრობდნენ ,,ხარებას და გოგიას“ დაჯგუფების ტერორისტებთან და ხშირად თელავის მაზრაში გადმოდიოდნენ, ისევე როგორც, თავის მხრივ კახეთში მოქმედი ტერორისტები დუშეთის მაზრას სტუმრობდნენ. amaze metyvelebs, Tundac maTi Sexvedra TurqeTSi gamgzavrebis win mcxeTis mimdebare teritoriaze. ამის შესახებ არსებობს უამრავი საარქივო დოკუმენტი. შემორჩენილია კახელი და დუშეთელი ტერორისტების ერთად გადაღებული ფოტოებიc. ავლაბარში ტერორისტების ილიკო იმერლიშვილისა და ვასილ (ვასო) ფარესიშვილის წინააღმდეგ ჩატარებული operiaciisas განბერგი მძიმედ დაიჭრა და 1914 წლის 15 იანვარს გარდაიცვალა. ზოგიერთი ცნობით მას ტყვია არა ტერორისტებმა, არამედ საკუთარმა კოლეგა-პოლიციელებმა ,,შეცდომით’’ მოარტყეს.

                                         

,,xareba da gogias” dajgufebis gadarCenili

wevrebis  dasasruli

 

        1913 wlis seqtemberSi ganbergis Semdeg, თელავის მაზრის ახალ უფროსად პოდპოლკოვნიკი ვლადიმერ ნიკოლოზის ძე ოლხოვსკი დაინიშნა. 1914 წლის 15 სექტემბრით დათარიღებული წერილიდან ვიგებთ, რომ შორაპნის მაზრის ყოფილი უფროსი ოლხოვსკი, თელავის მაზრის უფროსად გადაიყვანეს.(146)

      ოლხოვსკი თელავის მაზრის სხვა უფროსებისაგან საკმაოდ ,,გამოირჩეოდა“ და მისი ასე ვთქვათ ,,ცხოვრების სტილი’’ თელავის მაზრის ,,ტიპიური“ უფროსების ცხოვრებისგან აშკარად განსხვავდებოდა. ეს უკანასკნელი ქალაქ თელავის ,,საზოგადოებრივ კლუბში’’ კარტის თამაშსac არ ერიდებოდა, ქეიფებიც უყვარდა, და ქალთა საზოგადოებაში ტრიალიც. თუმცა, დოკუმენტებში ისიცაა ნათქვამი, რომ იგი დიდ თანხებზე არ თამაშობდა და ქრთამებსაც შეძლებული პირებიდან, იგულისხმება ვაჭრები, თითქოსდა არ იღებდა.(147)

         მე მოვიძიე კავკასიის ხელისუფლების უმაღლესი წარმომადგენლების სახელზე გაგზავნილი ანონიმური წერილები, სადაც უცნობი, ანონიმი ავტორები, თუ ავტორი, რადგან ერთი შეხედვით წერილების ხელნაწერი ტექსტები ერთმანეთს წააგავს, ხელისუფლების ადგილობრივ წარმომადგენლებიდან ზოგს აქებენ და ზოგსაც აძაგებენ. სავარაუდოდ, აღნიშნული დოკუმენტები მათი ე.წ. ,,მომხრეების’’ თუ ,,მოწინააღმდეგეების’’ მიერაა დაწერილი. წერილებში ბევრი რამაა ნათქვამი მაზრის უფროსებზე და მათ შორის ოლხოვსკის შესახებ საინტერესო ინფორმაციებსაც ვხვდებით.

       სწორედ ერთ-ერთ ანონიმურ წერილში აღნიშნულია მისი მეტად ,,უცნაური“ ჩვევა - თელავის მაზრის უფროსი ოლხოვსკი ღია ეტლით (შარაბანი) გადაადგილდებოდა, რომელში შებმულ ცხენებსაც ზანზალიკები ეკეთათ, რომლებიც ისე ხმამაღლა წკარუნობდნენ, რომ ,,მათი ხმა 60 ვერსზე ისმოდა“. ოლხოვსკი ამ ეტლით პოლიციის ,,სტრაჟნიკების’’და ყაჩაღების შეტაკების ადგილებსაც სტუმრობდა.(148) მკითხველი ალბათ ფილმს ,,ხარება და გოგია“ გაიხსენებს, რომელშიც ოხლოვსკი თითქოსდა ამ პირების მაზრაში ,,მოღვაწეობის“ დროს თელავის მაზრის უფროსად არის გამოყვანილი, რაც როგორც ვნახეთ სინამდვილეს არ შეესაბამება. საარქივო დოკუმენტების მიხედვით ოლხოვსკი თელავის მაზრის უფროსად ,,ხარება და გოგიას“ დაჯგუფების განადგურებიდან ერთი წლის შემდეგ 1914 წელს ინიშნება

     საარქივო საქმეებში შემორჩენილი დოკუმენტების ანალიზიდან ჩანს, რომ ოლხოვსკი, სამსახურეობრივ მოველეობებს ძალიან ზედაპირულად ეპყრობოდა. მაგალითად, როდესაც თელავის პოლიციის ,,გოროდოვოი’’ ხახიაშვილი ყაჩაღებმა მოკლეს - ხახიაშვილი ავად იყო და სახლში იწვა, როდესაც ყაჩაღები ოთახში შეუვარდნენ და საწოლში ჩაცხრილეს, am dros. ოლხოვსკი ერთ-ერთ შეძლებულ თელავის მაცხოვრებელთან სტუმრად ყოფილა, სადაც, როგორც დოკუმენტშია ხაზგასმული - ,,შეკრებილი იყო ქალთა საზოგადოებაც’’. თანამედროვის სიტყვებით, როდესაც სტუმრად მყოფ ოლხოვსკის შიკრიკმა გააგებინა, რომ მოკლულ იქნა პოლიციის თანამშრომელი, მას უთქვამს - ,,მოკლეს, მოკლეს გააგზავნეთ ვინმე და გაიგეთ რაშია საქმე და ამ სიტყვების შემდეგ შებრუნდა და ისევ მაგიდას მიუჯდა’’. საინტერესოა, რომ როდესაც, თავის მხრივ ხახიაშვილის მკვლელები ,,სტრაჟნიკებმა’’ ქალაქგარეთ დახოცეს, ოლხოვსკი შემთხვევის ადგილზე სწორედ ზემოდასახელებული ზანზალიკებიანი ეტლით გამგზავრებულა.(149)

        აღსანიშნავია, რომ ოლხოვსკიზე საკმაოდ უარყოფითი შეხედულების იყვნენ მეფის ხელისუფლების ის წარმომადგენლებიც, ვინც მას იმ დროიდან  იცნობდნენ, როდესაც იგი ქუთაისის გუბერნიაში შორაპნის მაზრის უფროსი იყო.  საარქივო დოკუმენტების ანალიზი გვიჩვენებს, რომ თელავის მაზრაში ჩამოსვლისთანავე ოლხოვსკის მაზრის ბიუროკრატიული აპარატის შემადგენლობა შეუცვლია.       

    ოლხოვსკიმ თავის ახალ მოადგილედ 1914 წლის სექტემბერში ლიკოვი დანიშნა.27 მანვე უშუამდგომლა და ქალაქ თელავის პრისტავად დაინიშნა ახვლედიანი, რომელიც მანამდე ქუთაისის გუბერნიის პოლიციის სტრუქტურებში მუშაობდა.(150)

     ოლხოვსკის კახელ ყაჩაღებთან ,,ახლო“ დამოკიდებულებაზე მეტყველებს ის გარემოებაც, რომ ,,როგორც შემდეგ გამოირკვა ოლხოვსკის ,,საქმიანი“ ურთიერთობა ჰქონდა ყაჩაღებთან”.(151) იგულისხმებიან ,,ხარებას და გოგიას’’ ბანდის გადარჩენილ წევრები: გიორგი სესიკაშვილი, გიორგი (ჟორჟიკა) ბერძენიშვილ, გიორგი მახნიაშვილი და სხვები.

    ოლხოვსკის ყაჩაღებთან კავშირზე სხვა საარქივო საქმეც მეტყველებს, რომელიც თელავის სატყეოს მეტყევის თანაშემწეს გვარად კოლნერს ეხება. ირკვევა, რომ ოლხოვსკი კოლნერთან ერთად ხშირად ნადირობდა, რომელიც თავის მხრივ ,,კახელ ყაჩაღებთან’’ - სესიაშვილთან, ფირანაშვილთან და სხვებთან კავშირის ბრალდებით დაპატიმრებულ იქნა.(152)

             1914 წელს დაიწყო პირველი მსოფლიო ომი და რუსეთის იმპერიაში, ნელ-ნელა თავს იჩენს მიჩუმათებული სოციალურ-ეკონომიკური პრობლემები, იწყება კრიმინოგენული ვითარების გაუარესება. ამ პერიოდში კავკასიაში, გარკვეულწილად 1905-1907 წლების რევოლუციის მახასიათებელი ფაქტორების - ადგილობრივი ხელისუფლების დასუსტება და სისხლის სამართლის დანაშაულებების, ხელისუფლების წარმომადგენლებზე თავდასხმების რიცხვის ზრდა ხდება. შესაბამისად, ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლები კვლავ ,,დაშინდნენ“. სხვას ვერაფერს იტყვი, როცა წაიკითხავ 1916 წლის 4 aპრილით დათარიღებულ თელავის მაზრის უფროსის წერილს თბილისის გუბერნატორის სახელზე - ,,სანდო აგენტურული ცნობების თანახმად, კახელი ყაჩაღების მეთაურმა გიორგი სესიკაშვილმა, მეტსახელით ,,ზამბილას ბიჭი“, მასთან მყოფი თერთმეტი ყაჩაღის გარდა, ესენია: ალექსანდრე ყაველაშვილი, გიორგი (ჟორჟიკა) ბერძენიშვილი, გიგლა სესიაშვილი, ილო (ილია) ფირანაშვილი - მეტსახელით ,,ჩორტ ეგო ზნაეტის ბიჭი’’, გიო მახნიაშვილი, მეტსახელით ,,უტრუხუნე“, ზაქარია ბიწკინაშვილი, ნიკოლოზ მეზვრიშვილი, იოსებ (ომანა) ოხანაშვილი და ესტატე შანშიევი, თავისთან ბანდაში მიიწვია კიდევ ექვსი ადამიანი, ძირითადად სამხედრო დეზერტირები, მათ შორის სამხედრო ხელისუფლებისგან ძებნილი ფირუზ ხვთისიაშვილი და ქალაქ თელავის მცხოვრები ბაღდასარ სპირიდონოვი. მან ამდაგვარად ორგანიზება გაუკეთა ჩვიდმეტ (17) კაციან კარგად შეიარაღებულ ბანდას. სესიკაშვილი აპირებს გრანდიოზულ თავდასხმას თელავზე და პოლიციის ჩინების ამოწყვეტას, შემდეგ კი შერჩეული პირების გაძარცვას, რომლებსაც უკვე ახლა დაეგზავნა წერილები ფულის მოთხოვნით სიკვდილის შიშის ქვეშ’’.(153)

        საინტერესოა, რომ აქვე თელავის მაზრის უფროსი წერდა - ყაჩაღების ამ ბანდას მაზრის თითქმის მთელი მოსახლეობა უჭერს მხარს და მათ არსებობისათვის საჭირო ნივთებს, პროდუქტს, იარაღს და საბრძოლო მასალასაც კი აწვდიანო. დოკუმენტების მიხედვით გიგო, გიორგი სესიკაშვილს თელავის მაზრის გლეხებში საკმაოდ კარგი რეპუტაცია ჰქონდა. მას ვიღაც ყაჩაღიც კი მოუკლავს, რადგან იგი გლეხებს აწუხებდა

     სხვა დოკუმენტში, რომელიც ეხება თელავის მცხოვრებ, სოფელ ენისელში სავაჭრო ფარდულის მქონე ალექსანდრე ეგოროვს ნათქვამია, რომ მან გიორგი მახნიაშვილის, იგივე უტრუხუნეს მიერ დაწერილი წერილი მიიღო, სადაც იგი 2000 მანეთს სთხოვდა.(154) ამრიგად, კახეთში მოქმედ ყაჩაღებს ,,ხარებას და გოგიას’’ ჯგუფის ლიკვიდაციის შემდეგ შემცირებული ,,მადა“, როგორც კი რუსეთის იმპერიაში გაჩნდა შესაბამისი ვითარება მაშინვე ,,გაეზარდათ’’.

     დასახელებული პირების გარდა შემდგომ პერიოდში გიგო სესიკაშვილის ბანდას სიკო დალაქიშვილი, სოფელ ხორხლის მცხოვრებლები ნიკოლოზ მეზვრიშვილი, ფირუზ მოსიაშვილი, თელავის მცხოვრები ესტატე შიშნიევი, ბაგრატ ნადირაძე, ილია მედულაშვილი, იგივე შანატაშვილი, ფირუზ პაპიაშვილი,(155) ვლადიმერ პეტრიაშვილი, ვარდან მოსესოვი (ბუზებიანის ბიჭი) და სხვები შემატებიან.(156)

       1916 წლის ზაფხულში ეს ბანდა რამოდენიმე ნაწილად დაყოფილა და ისე მოქმედებდა. ამავე წლის 15 მაისს თელავის პრისტავ ახვლედიანის და თელავის პოლიციის ,,სტრაჟნიკების“ მიერ მოკლულ იქნა გიგო სესიკაშვილი - ,,ზამბილას ბიჭი’’. ცოტა ხანში -  27 მაისს კი ზაქრო ბიწკინაშვილი, იგივე ლურჯაშვილი. ამიტომ, თბილისის გუბერნატორმა თელავის მაზრის უფროსი მატიაკინი, თელავის ბოქაული ახვლედიანი, თელავის ,,სტრაჟნიკების’’ რეზერვის ,,ურუიადნიკი’’ არსენ ქობულაშვილი, ,,სტრაჟნიკები“ ლევან ვალიშვილი, მაგომ ოსმანოვი, იორდანე კობისაშვილი, ნიკოლოზ კოზაშვილი, იოსებ ხუკაშვილი, მალაქია ბაკურაძე და ნიკოლოზ ბესტავაშვილი დასაჯილდოებლად წარადგინა.(157)

      მინდა აღვნიშნო ერთი გარემოება, როგორც დოკუმენტების ანალიზიდან ჩანს გიგო სესიკაშვილი - ,,ზამბილას ბიჭი’’, თავისი საქმიანობის გამო, იმ დროს ქალაქ თელავის და თელავის მაზრის მოსახლეობაში საკმაოდ პოპულარული იყო და დიდი პატივისცემითაც სარგებლობდა. ჩანს, რომ დროთა განმავლობაში, ხალხმა ამ ადამიანის მიერ ჩადენილი ,,კეთილი საქმეები“ ,,ხარება და გოგიას“ ბანდას, როგორც ყველაზე უფროს სასტიკ და შესაბამისად საზოგადოებაში ცნობილ დაჯგუფებას მიაწერა. (შორს წასვლა არცაა საჭირო, ვფიქრობ საკმარისია mxatvruli ფილმის ,,ხარება და გოგია“ ნახვა - T.s.)

      თელავის მოსახლეობაში გიგო სესიკაშვილი უდავო პოპულარობას ადასტურებს, თბილისის ჟანდარმთა საგუბერნიო სამმართველოს უფროსის მოადგილის წერილი თელავის უნტეროფიცერ სტეპკინისადმი: ,,გიბრძანებ გაიგო და მომახსენო თუ ვინ გააკეთა მოკლული სესიკაშვილის საფლავი და გაარკვიო იმ თავადის ასულის სახელი და გვარი, ვინც მისი სიკვდილის გამო სინანული გამოხატა’’.(158)

         უნტერ-ოფიცრ სტეპკინის საპასუხო წერილში წერია: ,,სესიკაშვილის საფლავი გააკეთეს თელავის მცხოვრებლებმა: 1. ვანო იშხანოვმა, რომელიც ახლა არმიაშია გაწვეული, 2. ,,აზიაცკების’’ მკერავმა თელაველმა სიმონ მწყერაძემ, ასევე მოსახლეობის დიდმა მასამ, ვინც ვერ გამოვარკვიეთ. რაც შეეხება თავადის ასულის შესახებ ინფორმაციას, მაზრის უფროსმა მატიაკინმა თქვა, რომ მას ეს უთხრა მაზრის ყოფილმა უფროსმა პოდპოლკოვნიკმა ოლხოვსკიმ’’.(159)

     გიორგი სესიკაშვილი - ,,ზამბილას ბიჭი“ 1916 წელს მოუკლავთ სტრაჟნიკებს, თელავის პრისტავ ახვლედიანის (ელენე ახვლედიანის მამა) რაზმთან შეჯახებისას. თუმცა, მისი მკვლელობის სხვა ვერსიაც არსებობს. კერძოდ, როგორც თელავის მუზეუმში დაცული erT-erTi მოგონებიდან ირკვევა, TiTqosda გიგო სესiკაშვილი მოუწამლიათ და ისე გარდაცვლილა. ამ დოკუმენტის მიხედვით ,,გigo sesikaშვili dabadebula TelavSi. ar uswavlia, 1905-1916 wlეbში tyeSi yofila gavardnili da xelmძღvanelobda social-demokratiuli muSaTa partiis xaziთ erT-erT jgufs თelaviს raionis. ეrT-erთma agentma vaWris mier daqiravebulma, somexმა tuSka varTanam (ასე eZaxdnen) mouwamla saWmeli gigo sesikaSვils, ris Semdeg is gardaicvala. ,,tyis kacis” jgufma sastiki Suri iZiა tuSka varთanaze da nakuw-nakuw aqcies, ena amoaWres, yuric, RviZlic amouRiaT da xmliთ gaufatravT’’.(160)

      სანდრო ყაველაშვილი, მეტსახელად ,,ძია’’ გაყაჩაღებულა და ეწეოდა გამოძალვებს. zemoT ukve aRvniSne, rom igi 1918 წელს დახვრიტეს. გიორგი ბერძენიშვილi ,,ჟორჟიკა’’, 1918 წელს 25 მარტს მოკლეს  მდინარე ალაზნის ჭალაშi. igi ზოგი ცნობით ნადირობისას შემთხვევითma tyviam imsxverpla, ზოგით კი, თათრებმა შურისძიების მიზნით mokles. sxvebsac msgavsi bedi ewiaT.

   magaliTad, გიორგი(გიო) მახნიაშვილი, ,,უტრუხუნე’’-ს შესახებ არსებობს შემდეგი ინფორმაცია. 1919 წლით დათარიღებული sagazeTo cnobis mixedviT - ,,Telavi, yaCaR utruxunes mokvla TelavSi”: ,,Telavis mazraSi erobis gamgeobam miliciis inspeqtoris Tanamdeboba Caabara ukanasknel or omSi gamowrTobil kapitan kote abaშiZeს, am ukanaსknelმa meti energiiთ daiwyo moqmedeba da saidumlo gegmebis Sedgena. მisi cnobiT enkenisთვes, Ramით Tეlavis boloSi unda gaevloT ყაჩაღებს. kote abaSiZe da miliciis ufrosi g. kalatoziSvili, sul mcire razmiT xuთamde kaciთ saRamos 9 saaTze gaemgzavra am adgilisken, e.w. aCinebulSi da mTeli Rame daeZebdnen Turme. Casafrebulan da gamTeniisas oTxi adamiani gamoCenila, visac brZanebaze gaCerebuliyvnen srola autexiaT. mcire, magram gacxovelebuli srolis Semdeg erთi maTgani utruxune moeklaT, meore rogorc kvals etyoba daWrili unda iyos’’. (161)

     kaxeli ,,wiTel razmelebi”, romlebic rogorc vnaxeT, droTa ganmavlobaSi Cveulebriv yaCaRebad iqcnen, drom ki Tavisi adgili ,,miuCina”, Tumca, rogorc mkiTxveli darwmunda, realuri istoria da xalxSi miTebis saxiT SemorCenili informaciebi xSirad erTmaneTs ar emTxveva.

 

dokumentebi da masalebi

 

1.         სსცა (saqarTvelos centraluri saistorio arqivi), ფონ.(fondi) 26, აღ.(aRwera) 2, საქ.(saqme) 8595, გვ.(gverdi) 1-2

2.         სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 5557,  გვ. 14

3.         სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 5557,  გვ. 15

4.         საქართველოს ახალი და უახლესი ისტორიის არქივი, ფონდი 2417, აღწერა 1, საქმე 236, გვერდი 3

5.         საქართველოს ახალი და უახლესი ისტორიის არქივი, ფონდი 2417, აღწერა 1, საქმე 236, გვერდი 10

6.         საქართველოს ახალი და უახლესი ისტორიის არქივი, ფონდი 2417, აღწერა 1, საქმე 236, გვერდი 7

7.         საქართველოს ახალი და უახლესი ისტორიის არქივი, ფონდი 2417, აღწერა 1, საქმე 236, გვერდი 20-21; Telavis istoriuli muzeumi, ფონდი ,,kaxeTSi 1905 w. revoluciuri moZraobis amsaxveli masala, 1905-1907 wlebSi i.b. stalinis moRvaweobis Sesaxeb kaxeTSi’’, arSaka aruTinovis mogoneba;

8.         Sinagan saqmeTa saministros partiuli arqivi (შსსპა), ფონ.(fondi) 93, აღ.(aRwera) 2, საქ.(saqme) 35, გვ. 5

9.         შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ.35, გვ. 5

10.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ.35, გვ. 5

11.        საქართველოს ახალი და უსახლესი ისტორიის არქივი, ფონდი 2417, აღწერა 1, საქმე 364, გვერდი 3-4

12.       Telavis istoriuli muzeumi, ,,kaxeTSi 1905 w. revoluciuri moZraobis amsaxveli masala, 1905-1907 wlebSi i.b. stalinis moRvaweobis Sesaxeb kaxeTSi’’, ramana uTmeliZis gancxadeba al. mamulaSvilis saxelze

13.        შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ. 712, გვ. 3-4

14.       Telavis istoriuli muzeumi, ფონდი ,,kaxeTSi 1905 w. revoluciuri moZraobis amsaxveli masala, 1905-1907 wlebSi i.b. stalinis moRvaweobis Sesaxeb kaxeTSi’’, badriZis revoluciuri moRvaweoba, Cawerili al. mamulaSvilis mier 1937 wels

15.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ.35, გვ. 6

16.       Telavis istoriuli muzeumi giorgi meliTauris fondi, giorgi meliTauris fondi, masalebi Telavis quCebis istoriisaTvis, nawili 1, 1967 weli

17.       Telavis istoriuli muzeumi giorgi meliTauris fondi, amonaweri ramana uTmeliZis gancxadebidan al. mamulaSvilis saxelze

18.       Telavis istoriuli muzeumi giorgi meliTauris fondi, amonaweri ramana uTmeliZis gancxadebidan al. mamulaSvilis saxelze

19.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ.35, გვ. 2

20.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ.35, გვ. 7-8

21.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ.35, გვ. 7-8

22.       Telavis istoriuli muzeumi giorgi meliTauris fondi,

23.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ. 309

24.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ.309, გვ. 1

25.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ.309, გვ.2

26.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ.309, gv. 2

27.       giorgi mirianaSvili, mogoneba, momawoda daviT xvadagianma

28.       giorgi mirianaSvili, mogoneba, momawoda daviT xvadagianma

29.       giorgi mirianaSvili, mogoneba, momawoda daviT xvadagianma

30.       სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 7205, გვ. 150

31.        ბეჟანიშვილი, n. (2007) ,,ხარება, გოგია და თანამედროვეობა’’, Tbilisi

32.       სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 7205, გვ. 150

33.        სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 44, გვ. 95-98

34.       სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 44, გვ. 99

35.       სსცა, ფონ. 156, აღ. 1, საქ. 101, გვ. 2-3

36.       სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 44, გვ. 95-98

37.       სსცა, ფონ. 153, აღ. 1, საქ. 913, გვ.9

38.       სსცა, ფონ. 153, აღ. 1, საქ. 913, გვ. 27

39.       სსცა, ფონ. 153, აღ. 1, საქ. 913, გვ.60

40.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ. 1124

41.      სსცა, ფონ. 26, აღ. 2, საქ. 8595, გვ. 39

42.      სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 45, გვ. 57

43.      ,,რევოლუციის მატიანე”, თბილისი, #4, 1923, გვ. 57

44.      სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 18

45.       სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 45, გვ.64

46.       სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 45, გვ. 64

47.       სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 45, გვ. 58

48.       სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 45, გვ. 63

49.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 7

50.       სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 45, გვ. 57

51.       სსცა, ფონ. 13, აღ. 31, საქ. 392, გვ. 3

52.       სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 7205, გვ. 150

53.       სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 44, გვ. 153

54.       სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 7915

55.       aRniSnuli Tavdasxmebis, ფულის შეგროვების Sesaxeb masalები ukve gamoviyene Cems wignSi ,,Telavi, Zalismieri struqturebi, politikuri partiebi da sazogadoebrivi viTareba XIX saukunis bolosa da XX saukunis dasawyisSi’’, edverT studio, Tbilisi, 2017

56.       სსცა, ფონ. 13, აღ. 27, საქ. 726, გვ. 15

57.       სსცა, ფონ. 13, აღ. 27, საქ. 726, გვ. 13

58.      სსცა, ფონ. 13, აღ. 27, საქ. 726, გვ. 15

59.      შსსპა, ფონ. 8, აღ. 2(1), საქ. 26, გვ. 39

60.       რევაზ, გაბაშვილი; ვალოდია, გოგუაძე, მოგონებები, 1992, გამომცემლობა ,,გულანი”, თბილისი, გვერდები 73-74

61.       სსცა, ფონ. 153, აღ. 1, საქ. 7913, გვ. 11

62.       ასე იწოდებიან ეს შეიარაღებული პირები დოკუმენტში

63.       სსცა, ფონ. 153, აღ. 1, საქ. 7913, გვ. 56-57

64.      სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 7205, გვ. 163-166

65.      თელავის ისტორიულi მუზეუმი, ივანე პაატაშვილის ფონდი 4315, საქმე 7-8, გვერდი 11

66.       საქართველოს ახალი და უახლესი ისტორიის არქივი, ფონდი 2417, აღწერა 1, საქმე 435, გვერდი 13

67.       სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 7910, გვ. 18

68.       სსცა, ფონ. 160, აღ. 2, საქ. 21, გვ. 14; სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 8692, გვ. 68;

69.       სსცა, ფონ. 13, აღ. 27, საქ. 726, გვ. 14-15

70.       სსცა, ფონ. 13, აღ. 27, საქ. 726, გვ. 7

71.       სსცა, ფონ. 13, აღ. 27, საქ. 2218

72.      სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 44, გვ.14

73.      სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 44, გვ. 15

74.      სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 13

75.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 6

76.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 14

77.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 15

78.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 22

79.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 22

80.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 22

81.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 22;

82.       სსცა, ფონ. 153, აღ. 1, საქ. 1143, გვ. 20

83.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 20; სსცა, ფონ. 153, აღ. 1, საქ. 1143, გვ. 20

84.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 7

85.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 15-16

86.       სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 44, გვ. 155

87.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 22

88.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ. 35, გვ. 4

89.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ. 35, გვ. 4

90.       შსსპა, ფონ. 8, აღ. 2, ნაწ. 2, საქ. 4149, გვ. 10

91.       შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ. 35, გვ. 4

92.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 38

93.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 20

94.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 21

95.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 21

96.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 22

97.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 22

98.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 23

99.       სსცა, ფონ. 115, აღ. 1, საქ. 2590, გვ. 2

100.      სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 7915, გვ. 56

101.      სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 44, გვ. 273

102.      სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 44, გვ. 174

103.      სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 44, გვ. 91

104.      sაქართველოს უახლესი ისტორიის ცენტრალური არქივის ლიტერატურისა და ხელოვნების განყოფილება, ფონდი 267, აღწერა 1, საქმე 58, გვერდebი 3-4

105.      სსცა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ. 555, გვ. 36; სსცა, ფონ. 8, აღ. 6, საქ. 309, გვ. 180

106.      kaxeTis regionaluri arqivi, 1905-19016 wlebSi Telavis mazraSi revoluciuri gamosvlebis aqtiuri monawilis - giorgi ქევხიშვილიs piradi saqme, fondi 467, aRwera 3, saqme 1

107.      kaxeTis regionaluri arqivi, 1905-19016 wlebSi Telavis mazraSi revoluciuri gamosvlebis aqtiuri monawilis - giorgi ქევხიშვილიs piradi saqme, fondi 467, aRwera 3, saqme 1

108.      შსსპა, ფონ. 8, აღ. 6, საქ. 309, გვ. 78

109.      შსსპა, ფონ. 8, აღ. 6, საქ. 309, გვ. 188

110.      შსსპა, ფონ. 8, აღ. 6, საქ. 309, გვ. 188

111.      kaxeTis regionaluri arqivi, 1905-19016 wlebSi Telavis mazraSi revoluciuri gamosvlebis aqtiuri monawilis - giorgi ქევხიშვილიs piradi saqme, fondi 467, aRwera 3, saqme 1, gv. 4

112.      სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 491, გვ. 84-85

113.      სსცა, ფონ. 94, აღ. 1, საქ. 491, გვ. 84-85

114.      kaxeTis regionaluri arqivi, 1905-19016 wlebSi Telavis mazraSi revoluciuri gamosvlebis aqtiuri monawilis - giorgi ქევხიშვილიs piradi saqme, fondi 467, aRwera 3, saqme 1

115.      kaxeTis regionaluri arqivi, 1905-19016 wlebSi Telavis mazraSi revoluciuri gamosvlebis aqtiuri monawilis - giorgi ქევხიშვილიs piradi saqme, fondi 467, aRwera 3, saqme 1

116.      შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ. 553 (aRniSnuli masala gamoyenebuli maqvs Cems sxva kvlevebSic – T.s.)

117.      simaSvili,T., social-demokrati bolSeviki teroristebi ilia WavWavaZis mkvlelebi,  Tbilisi, 2011

118.      შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ. 553

119.      სსცა, ფ. 84, აღ. 2, საქ. 3094, გვ. 22

120.      grigalaSvili, n., ,,Tanmdevi suli“, 2011, t. II, Tbilisi, gv. 481-521

121.      სსცა, ფ. 84, აღ. 2, საქ. 3094

122.      სსცა, ფ. 84, აღ. 2, საქ. 3094

123.      სსცა, ფ. 13, აღ. 21, საქ. 167, გვ. 4

124.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 5869, გვ. 135

125.      სსცა, ფ. 26, აღ. 2, საქ. 9916, გვ. 12

126.      სსცა, ფ. 26, აღ. 2, საქ. 10714, გვ. 70

127.      სსცა, ფ. 26, აღ. 2, საქ. 9916, გვ. 34

128.      სსცა, ფ. 26, აღ. 2, საქ. 9916, გვ. 36

129.      სსცა, ფ. 26, აღ. 2, საქ. 11630, გვ. 7

130.      სიმაშვილი, თენგიზ, ,,საიდუმლო (პოლიტიკური) პოლიცია რევოლუციონერების წინააღმდეგ საქართველოში 1894-1908 წლებში’’ (აგენტურის გამოყენების სტრატეგია, ტაქტიკა, მეთოდები და ხერხები ტერორის წინააღმდეგ), თელავი, 2003, გვ. 42-55

131.       სსცა, ფ. 26, აღ. 2, საქ. 11630, გვ. 19

132.       სსცა, ფ. 26, აღ. 2, საქ. 12097, გვ. 1-2

133.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 1, 7910, გვ. 18

134.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 1, 7909, გვ. 11-12

135.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 1, 7910, გვ. 56; სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 1, 7914, გვ. 63

136.      შსსპა, ფონ. 8, აღ. 2, ნაწ. 1, საქ. 11; Telavis istoriuli muzeumi, giorgi meliTauris fondi, amonaweri ramana uTmeliZis gancxadebidan al. mamulaSvilis saxelze

137.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 1, 7910, გვ. 45

138.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 1, 7910, გვ. 52

139.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 1, 7910, გვ. 45

140.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 1, 7910, გვ. 95

141.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 1, 7910, გვ. 54

142.      შსსპა, ფონ. 93, აღ. 2, საქ.309, გვ. 1

143.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 1, 7910, გვ. 80

144.      სსცა, ფ. 26, აღ. 2, საქ. 11630, გვ. 45-46

145.      სსცა, ფ. 26, აღ. 2, საქ. 11630, გვ. 47

146.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 8158, გვ. 9

147.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 8158, გვ. 11-12

148.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 8158, გვ. 14

149.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 8158, გვ. 14

150.      სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 8692, გვ. 22

151.      სსცა, ფ. 17, აღ. 2, საქ. 8692, გვ. 72

152.      სსცა, ფ. 156, აღ. 3, საქ. 356, გვ. 13

153.      სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 8692, გვ. 22

154.      სსცა, ფონ. 13, აღ. 21, საქ. 2925, გვ. 97

155.      სსცა, ფონ. 17, აღ. 1, საქ. 8692, გვ. 61

156.      სსცა, ფონ. 13, აღ. 21, საქ. 2925, გვ. 53

157.      სსცა, ფონ. 13, აღ. 21, საქ. 2925, გვ. 105

158.      სსცა, ფონ. 160, აღ. 2, საქ. 21, გვ. 3

159.      სსცა, ფონ. 160, აღ. 2, საქ. 21, გვ. 10

160.      Telavis istoriuli muzeumi, ფონდი ,,kaxeTSi 1905 w. revoluciuri moZraobis amsaxveli masala, 1905-1907 wlebSi i.b. stalinis moRvaweobis Sesaxeb kaxeTSi’’, gigo sesikaSvilze mogonebebi

161.      gazeTi ,,saqarTvelos respublika’’, 7 seqtemberi, 1919 წელი

 

---

27 სსცა, ფ. 17, აღ. 1, საქ. 8479, გვ. 47